Adroddiad Ariannol Blynyddol 2025 - Coleg Sir Gâr

Yn 1992, pasiwyd Deddf Addysg Bellach ac Uwch gan y Senedd ac o ganlyniad cafodd bob pob sefydliad addysg bellach blaenorol (lle’r oedd cyfanswm y cofrestriadau myfyrwyr amser llawn, rhyddhau bloc a rhyddhau rhan-amser yn FESR 1990 yn cyfateb i o leiaf 15 y cant o gyfanswm myfyrwyr y Coleg) a phob sefydliad chweched dosbarth eu hymgorffori yn y sector newydd.   Ymgorfforwyd y Coleg ar 30 Medi 1992, er na ddaeth y Gorfforaeth ei hun yn sefydliad annibynnol tan 1 Ebrill 1993 (diwrnod breinio).  

Ar 1 Awst 2013 daeth Gorchymyn Corfforaeth Addysg Bellach Coleg Sir Gâr (Diddymu) 2013 i rym.   Diddymodd y gorchymyn hwn y gorfforaeth addysg bellach a sefydlwyd gynt gan drosglwyddo’i holl eiddo, hawliau a rhwymedigaethau i’r cwmni newydd, Cwmni Coleg Sir Gâr.  Daeth Gorchymyn Coleg Sir Gâr (Sefydliadau Dynodedig mewn Addysg Bellach) 2013 i rym ar yr un diwrnod gan sefydlu Coleg newydd oedd yn cael ei weinyddu gan gwmni cofrestredig, cyfyngedig trwy warant.  Mae’r cwmni Coleg Sir Gâr newydd hwn yn is-gwmni dan berchnogaeth gyflawn Prifysgol Cymru: Y Drindod Dewi Sant.  

Ar 1 Awst 2017, daeth Coleg Ceredigion yn is-gwmni dan berchnogaeth gyflawn Coleg Sir Gâr, ar ôl bod yn flaenorol, yn is-gwmni uniongyrchol i’r rhiant-gwmni eithaf Prifysgol Cymru:  Y Drindod Dewi Sant. 

Mae Coleg Sir Gâr yn Goleg Addysg Bellach mawr, aml safle, wedi’i leoli yn Ne-orllewin Cymru a chanddo bum campws yn Llanelli (y Graig), Caerfyrddin (Pibwrlwyd a Ffynnon Job), Rhydaman a Llandeilo (Gelli Aur).  Mae ganddo ryw 9,000 o ddysgwyr a rhyw 2,500 o’r rhain yn llawn amser a dros 6,000 yn rhan-amser.  Ceir tua 600 o ddysgwyr addysg uwch. Cynigia’r Coleg amrywiaeth gynhwysfawr ac eang o addysg academaidd a galwedigaethol a rhaglenni hyfforddi sy’n amrywio o lefel cyn mynediad i lefel raddedig, gan gynnig gwasanaeth i’r gymuned ddysgu gyfan.   Prif weithgareddau’r Coleg yw addysg bellach, addysg uwch, dysgu seiliedig ar waith, darpariaeth ysgol 14-19, hyfforddiant proffesiynol, ymgynghori a chyflwyno mentrau’r Llywodraeth ym myd diwydiant.   Mae’r Coleg hefyd yn cynnig darpariaeth ar-lein, trwy gyfrwng partneriaethau mewn lleoliadau cymunedol ac yn y gweithle.  

Amrywia’r campysau o ran maint a natur gan gynnig amrywiaeth o bynciau.   Mae gan y Coleg drosiant blynyddol o tua £52 m ac mae’n cyflogi tua 640 o staff.  Ymysg y rhain, mae 313 yn ymwneud yn uniongyrchol ag addysgu a 327 yn cyflawni gwaith cefnogol a gweinyddol. 

Sir wledig yw Sir Gaerfyrddin ar y cyfan gyda chadwyn o drefi marchnad yn cynnig canolbwynt o ran gweithgarwch.  Caerfyrddin yw’r dref sirol, sy’n cynnig sector fanwerthu gref a phoblogaeth sy’n ymwneud yn sylweddol â llywodraeth leol, iechyd a gweinyddiaeth.   

Yn hanesyddol, mae de-ddwyrain y sir wedi’i chysylltu’n â diwydiant trwm a dyma ran fwyaf poblog y sir, gyda Llanelli fel yr anheddiad mwyaf.  Er bod rhai prif gyflogwyr mawr yn dal i fod yn y rhan hon o’r sir, mae’r economi wedi arallgyfeirio i faes peirianneg ysgafn a diwydiannau technolegol newydd.    

Dengys y Mynegai Amddifadedd fod yna ardaloedd dwys o amddifadedd addysgol, amddifadedd cyflogaeth ac, o ganlyniad, amddifadedd lluosog yn Ne-orllewin Cymru.   Mae gan Sir Gaerfyrddin lefelau cymharol uwch o unigolion anweithgar mewn cymhariaeth â Chymru a’r DU. 

• Ysbrydoli dysgwyr

• cyflawni potentsial

• ennill rhagoriaeth

Byddwn ni’n: 

• rhoi anghenion y dysgwr yn gyntaf;
• diogel, cynhwysol a gofalgar;
• byw yn ôl ein gwerthoedd a’n hymddygiadau;
• rhoi’r profiad gorau i’r dysgwyr, wedi’i gyfoethogi gan dechnoleg ddigidol;
• hwyluso datblygiad personol a dilyniant i ddysgwyr;
• annog chwilfrydedd a chreadigedd mewn addysgu a dysgu;
• datblygu cwricwlwm hyblyg, wedi’i lywio gan gyflogwyr;
• hyrwyddo iaith a diwylliant Cymru;
• gweithredu rhaglen datblygu gweithlu uchelgeisiol;
• datblygu partneriaethau sy’n effeithio’n gadarnhaol ar ddysgwyr a pherfformiad busnes;
• gwella ein gwytnwch ariannol a’n heffeithlonrwydd;
• cefnogi adfywio a ffyniant yn ein cymunedau; ac yn
• creu amgylchedd cynaliadwy i ddysgwyr fod yn llwyddiannus

PARCH
Byddwn ni’n:

• derbyn gwahaniaeth a rhoi cyfle i bawb ffynnu;
• empathig at anghenion ein gilydd;
• cwrtais a charedig i’n gilydd;
• cefnogol ac yn gofalu am ein gilydd;
• barod ac yn fodlon i ymgysylltu’n gadarnhaol.

UNDOD
Byddwn ni’n:

• un tîm gyda set o gyrchnodau cyffredin a chyfeiriad unedig;
• ystyriol o’n hymddygiad a’n hiaith, a’i effaith ar eraill;
• dwyieithog o ran ein cyfathrebu ac ymgysylltu;
• integredig gyda’n cymuned a’n partneriaid;
• tryloyw ym mhob agwedd ar ein gwaith.

PROFFESIYNOLDEB

Byddwn ni’n:

• onest ac yn ymddwyn gyda chywirdeb;
• cael ein gyrru i ddarparu addysg a gwasanaeth cwsmer rhagorol;
• agored i dderbyn safbwyntiau gwahanol sy’n llywio ein penderfyniadau;
• sefydliad dysgu â natur chwilfrydig;
• cynaliadwy yn ein cynllunio a’n darpariaeth.

• Addysgu a dysgu rhagorol

• Profiad dysgwyr ysbrydoledig

• Gwytnwch sefydliadol cynaliadwy

• Gwaith partneriaethau ymrwymedig

Dyma amcanion ariannol y Coleg: 

• llwyddo i sicrhau gwarged gweithredu blynyddol (a ddiffinnir fel gwarged cyn costau pensiwn heblaw am arian parod FRS 102) a llif arian positif
• amrywio llif arian a lleihau dibyniaeth ar gyllid craidd 
• cynhyrchu lefelau digonol o arian parod i gefnogi sylfaen asedau’r Coleg 
• sicrhau sefyllfa hylifedd tymor byr llewyrchus 
• cyllido buddsoddiad cyfalaf parhaus 

Mae’r Datganiad Incwm Cynhwysfawr ar gyfer y cyfnod wedi’i gynnwys ar dudalen 35.  Nodir uchafbwyntiau’r cyfnod yn y cyswllt hwn isod:  

• Mae’r cyfanswm incwm ar gyfer y cyfnod wedi parhau’n gymharol gyson o gwmpas £52m (2024: £46m).   Mae cynnal lefel sylweddol o drosiant yn tanlinellu llwyddiant parhaus y Coleg o safbwynt darparu addysg.  Mae amrywiadau o safbwynt trosiant yn anorfod, ac yn gallu cael eu dylanwadau’n fawr gan lefel y gwaith prosiect a wneir.
• Mae costau staff (ac eithrio costau eithriadol) fel canran o gyfanswm yr incwm wedi parhau’n gymharol gyson ar 53.0 % (2024: 54 %). Parhaodd nifer cyfartalog y staff a gyflogwyd yn gymharol gyson.  Cynyddodd costau gweithredu eraill fel canran o gyfanswm yr incwm o 40% i 43%, wedi’u gyrru’n bennaf gan bwysau chwyddiant uchel.
• Y gwarged am y flwyddyn oedd £ 410,000 (2024: gwarged o £710,000) ar ôl addasiadau heblaw am arian parod FRS 102 o £ 230,000 positif (2024 : £619,000 positif). Y gwarged gweithredu (cyn addasiadau heblaw am arian parod FRS 102) oedd £ 180,000 ( 2024 : gwarged o £ 91,000).
• Mae’r sefyllfa hylifedd yn parhau i fod yn foddhaol, gyda chymhareb asedau tymor byr i gredydwyr yn disgyn o fewn blwyddyn gan gyrraedd 2.9 (2024: 2.6).  
• Mae asedau net wedi gostwng ychydig o £ 30.4 miliwn i £ 30.1 miliwn.  Mae asedau net, ar wahân i rwymedigaethau buddion diffiniedig wedi cynyddu o £30.4 miliwn i £30.6 miliwn gan fod terfyn uchaf yr asedau wedi’i gymhwyso i’r pensiwn gan leihau swm y rhwymedigaeth heb ei ariannu yn unig - £0.5 miliwn. Am wybodaeth bellach ynglŷn â’r safonau cyfrifyddu a ddefnyddiwyd i greu’r datganiadau ariannol yma, gweler Datganiad o’r Prif Bolisïau Cyfrifyddu a Thechnegau Amcangyfrif ar dudalen 39. 
• Ychwanegwyd grantiau cyfalaf penodol er mwyn hybu effeithiolrwydd a darparu amgylchedd dysgu safonol yn unol â Chynllun Strategol y Coleg. 
• Adolygwyd y ddarpariaeth ar gyfer pensiynau uwch yn ystod y cyfnod ac amcangyfrifwyd mai’r balans oedd ei angen ar gyfer 31 Gorffennaf 2025 oedd £477,000 (2024: £530,000).

Rheolaeth o lif arian, bancio, trafodion marchnad arian a chyfalaf yw rheolaeth y Trysorlys; rheolaeth effeithlon o’r risgiau sy’n gysylltiedig â’r gweithgareddau hynny; a’r nod o sicrhau’r perfformiad gorau posib sy’n gyson â’r risgiau hynny. 

Mae gan y Coleg bolisi ar wahân ar gyfer rheoli’r trysorlys.

Caiff benthyciadau tymor byr i ddibenion cyllid dros dro eu cadarnhau gan y Swyddog Cyfrifyddu.   Yn achos pob benthyciad arall, mae angen awdurdodiad y Gorfforaeth yn unol â gofynion y Memorandwm Ariannol. 

Mae sefyllfa llif arian gweithredol y Coleg ar gyfer y flwyddyn yn swm negyddol o £1.5 m.  Gostyngodd y balansau arian parod £1.27 m (o £15.1 m i £13.9 m). Roedd hyn yn bennaf oherwydd oedi wrth dderbyn cyllid grant ar gyfer costau buddsoddi cyfalaf. Mae’r Coleg yn dymuno parhau i gronni balansau arian parod i ariannu datblygiadau cyfalaf sydd wedi eu cynllunio ar gyfer y dyfodol.  Er mwyn cyflawni hyn, mae’r Coleg wedi parhau i hybu effeithiolrwydd o safbwynt yr addysg a’r hyfforddiant a gyflwynir.  Cyflawnwyd hyn drwy adolygu darpariaeth y cwricwlwm yn drylwyr, effeithiolrwydd dosbarthiad adnoddau, a’r gwerth am arian gorau wrth brynu nwyddau a gwasanaethau, a’r un yw’r bwriad i’r dyfodol.  Ymhellach, mae’r Coleg yn parhau i geisio a datblygu ffynonellau incwm eraill.  Mae ail-fuddsoddiad sylweddol o ran ystadau, peiriannau a chyfarpar y Coleg yn sicrhau fod gan y dysgwyr ddarpariaeth o ansawdd i’w helpu yn eu proses addysgol.  Nod y coleg yw cadw o leiaf 2 fis o wariant (tua £ 8 m) mewn cronfeydd arian parod wrth gefn bob amser.

Ceir cwricwlwm amrywiol i gyflenwi dyheadau’r dysgwyr.   Mae’r cwricwlwm yn eang, yn hyblyg, yn gydlynol, ac yn hybu datblygiad.   Fe’i cyflwynir mewn amrywiol ffyrdd sy’n gweddu i anghenion y dysgwyr.   Ceir pwyslais galwedigaethol cryf a chaiff pob Maes Pwnc Sector Llywodraeth Cymru eu cynrychioli yn y Coleg.  

Caiff y cwricwlwm ei lunio a’i adolygu mewn partneriaeth â rhanddeiliaid y Coleg, y Bartneriaeth Dysgu a Sgiliau Rhanbarthol (RLSP), cyrff cynrychiadol y sector, Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol, rhwydweithiau 14-19, cydweithwyr ACL, Prifysgol Cymru: Y Drindod Dewi Sant, diwydiant, byd busnes a chyflogwyr lleol.   Ategir hyn gan ddefnyddio data arsyllfa sgiliau a ddarperir trwy’r RLSP.    

Mae Tîm Cwricwlwm ac Ansawdd y Coleg yn adrodd wrth Bwyllgor Dysgwyr a Safonau’r Bwrdd.  Mae hwn yn cynnig ffocws ar gyfer trafodaeth ar bolisïau cwricwlwm ac ansawdd a materion datblygu. 

Mae amrywiaeth o opsiynau ar gael ar bob lefel sy’n cynnig amrywiaeth a dewis i ddysgwyr.   Cynigia rhaglen Mynediad Ieuenctid y Sir hefyd ddewis cwricwlwm arall rhannol lawn amser i ddysgwyr yn y Coleg sydd wedi wynebu heriau mewn ysgolion lleol. Mae’r cwricwlwm a gynigir gan y Coleg wedi’i achredu bron yn llwyr, gan gynnig cyfleoedd i ddysgwyr ennill cymwysterau ffurfiol.    

Cynigir amrywiaeth o ddarpariaethau achrededig pellach i ddysgwyr er mwyn cefnogi dysgu.  Gall dysgwyr hefyd gymryd rhan mewn amrywiaeth eang o weithgareddau sy’n cyfoethogi eu hastudiaethau yn cynnwys profiadau sy’n gysylltiedig â gwaith, prosiectau byw, ymweliadau addysgiadol, ymweliadau tramor, gwaith amgylcheddol, siaradwyr gwadd, celfyddydau cymunedol, gwaith gwirfoddol a chodi arian.  

Mae gan y Coleg drefniadau partneriaeth ardderchog sy’n cyfrannu at gwricwlwm a phrofiad dysgu wedi eu cyfoethogi.    

• O 1 Awst 2013, daeth y Coleg yn rhan o Grŵp Prifysgol Cymru:  Y Drindod Dewi Sant, gan gynyddu’r cyfleoedd ar gyfer dysgwyr a rhannu gwybodaeth, profiad ac adnoddau.  Yn yr un modd, daeth Coleg Ceredigion yn is-gwmni i Goleg Sir Gâr ar 1af Awst 2017. 
• Drwy bartneriaethau o fewn yr awdurdod addysg a gydag ysgolion partner lleol (dros 16 o ysgolion), mae amrywiaeth a nifer y cyfleoedd galwedigaethol ar gyfer disgyblion 14-19 yn sylweddol.   
• Mae cysylltiadau â byd addysg a chyflogwyr yn ardderchog ac yn cynnwys cydweithrediad hirsefydlog y Coleg gyda CYFLE.
• Mae’r coleg yn gweithio’n helaeth wrth gyflwyno darpariaeth ar y cyd â TLC - y cwmni hyfforddi a dysgu.
• Mae’r coleg yn gweithio’n agos gydag ystod o gyflogwyr, e.e. Dŵr Cymru, Owens Group, Thermal Earth, COTS, TRJ, Prince’s Gate, CM-Days, Ron Skinner & Son, Castell Howell, yr AA, Serco, Remploy, Hywel Dda, e- Careers, 4DAcademy ac ati.   
• Mae’r Coleg wedi gwneud cyfraniad sylweddol i Bartneriaeth Dysgu a Sgiliau Rhanbarth De-orllewin Cymru ac i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus. 
• Mae partneriaeth dda yn bodoli rhwng y Coleg â Choleg Sir Benfro, colegau AB eraill a nifer o ddarparwyr hyfforddiant preifat eraill wrth ddarparu Dysgu Seiliedig ar Waith drwy’r Consortiwm B-WBL.
• Mae perthynas hir yn parhau gyda Chyngor Sir Gaerfyrddin wrth ddarparu Addysg Oedolion a Chymunedol. 
• Mae perthynas waith agos yn bodoli gyda Gwasanaeth Ieuenctid yr AALl ac ysgolion lleol er mwyn cynnig cefnogaeth a chyrsiau i ddysgwyr sy’n debygol o beidio â bod mewn Cyflogaeth, Addysg na Hyfforddiant (NEET).  
• Llwyddwyd i sicrhau partneriaeth waith ardderchog gyda’r Scarlets, Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru a Gerddi Aberglasne, y mae rhai ohonynt yn gweithredu fel canolfannau cyflwyno hyfforddiant.
• Caiff y Coleg ei gynrychioli’n dda gan aelodau o adran weithredol a thîm rheoli’r Coleg ar nifer o rwydweithiau cenedlaethol; Partneriaeth Dysgu a Sgiliau Rhanbarthol; Addysg Oedolion a Chymunedol; Rhwydweithiau 14-19; Colegau Cymru a Llywodraeth Cymru. 
• Mae academïau chwaraeon rhagorol mewn rygbi, pêl-droed a phêl-rwyd yn darparu cyfleoedd i ddysgwyr ar lefelau elitaidd. Mae’r cyfleoedd hyn wedi deillio o bartneriaethau gwaith gydag Undeb Rygbi Cymru; y Scarlets; CBDC; Cymdeithas Bêl-rwyd Cymru, ac ati.

*Mae canlyniadau 2024/25 yn aros i gael eu cwblhau a’u dilysu gan Lywodraeth Cymru.

Yn 2023/24, mae canlyniadau cwblhau llwyddiannus ar gyfer rhaglenni galwedigaethol AB amser llawn yn dangos gwelliant mewn rhai meysydd, er bod perfformiad yn parhau i fod islaw’r meincnodau cenedlaethol mewn meysydd eraill. Mae’r ddarpariaeth Mynediad a Chyn-Mynediad yn parhau i fod yn gryfder, gan gyflawni canlyniadau uwchlaw’r cymharydd cenedlaethol, tra bod Lefel 2 wedi cynyddu i 76%, ychydig islaw’r gyfradd genedlaethol. Ar Lefel 3, mae canlyniadau’n parhau’n gyson ar 76% o’i gymharu ag 81% yn genedlaethol, a gostyngodd Lefel 1 ychydig i 75% yn erbyn y meincnod o 80%. Dangosodd mynediad i AU ganlyniadau gwell hefyd ond mae’n parhau i fod islaw’r cyfartaleddau cenedlaethol. Mae gwella canlyniadau yn Lefel 3 a Lefel 1 yn flaenoriaethau allweddol yn 2024/25, gydag arwyddion cynnar yn awgrymu bod disgwyl gwelliant.

Yn 2024/25, roedd perfformiad Safon Uwch yn y Coleg yn rhagori ar gymaryddion cenedlaethol ar draws pob ffin gradd. Cynyddodd cyfran y graddau A* yn sylweddol i 14%, o’i gymharu â 10% yn genedlaethol a chynnydd ar y 6% yn 2023/24. Bu cynnydd hefyd yn y graddau uwch (A*–A) i 32%, ychydig uwchlaw’r cymharydd cenedlaethol o 30% a chynnydd ar y 25% yn y flwyddyn flaenorol. Parhaodd cyfraddau pasio cyffredinol (A*–E) i fod yn gryf iawn ar 99%, gan ragori ar y meincnod cenedlaethol o 98% a gwella ar y gyfradd o 92% yn 2023/24. Mae’r canlyniadau hyn yn tynnu sylw at welliant parhaus ac yn gosod darpariaeth Safon Uwch y Coleg uwchlaw meincnodau cenedlaethol.

Yn 2024/25, mae perfformiad Safon UG yn y Coleg yn cyflwyno darlun cymysg o’i gymharu â meincnodau cenedlaethol. Gostyngodd cyfran y graddau A ychydig i 19.4%, islaw’r ffigur cenedlaethol o 23% ac yn is na 21% yn 2023/24. Fodd bynnag, gwelwyd gwelliant yn y cyfraddau pasio cyffredinol (A–E) oedd yn 96%, chwe phwynt uwchlaw’r meincnod cenedlaethol o 90%, a chynnydd sylweddol ar 92% yn y flwyddyn flaenorol. At ei gilydd, mae’r canlyniadau hyn yn adlewyrchu cyflawniad rhagorol, gyda chanlyniadau gwell ar gyfer graddau uwch wedi’u nodi fel ffocws ar gyfer datblygiad pellach.

*Mae canlyniadau 2024/25 yn aros i gael eu cwblhau a’u dilysu gan Lywodraeth Cymru.

Yn 2023/24, cafwyd gwelliant sylweddol o ran llwyddiant cyffredinol prentisiaethau gyda chynnydd i 80%, o’r gostyngiad a gafwyd yn 2022/23. Mae llwyddiant o ran Prentisiaethau Sylfaen yn parhau i gynyddu, gan gyrraedd 80%, tra bod Prentisiaethau wedi adfer i 77% yn dilyn y gostyngiad sylweddol yn 2022/23. Prentisiaethau Uwch sy’n dangos y gwelliant mwyaf sylweddol, gan gynyddu o 64% yn 2022/23 i 84%.  Mae’r canlyniadau hyn yn dangos tuedd ar i fyny ar draws pob lefel, gan adlewyrchu effaith strategaethau gwella wedi’u targedu.

*Mae canlyniadau 2024/25 yn aros i gael eu cwblhau.

Dros y tair blynedd diwethaf, mae perfformiad AU yn y coleg wedi dangos tuedd ar i lawr, gyda gostyngiad yn y carfannau llawn amser a rhan-amser. Cafwyd gostyngiad sydyn ym mherfformiad myfyrwyr llawn amser o 88% yn 2021/22 i 75% yn 2022/23, cyn adfer ychydig i 78% yn 2023/24. Roedd canlyniadau myfyrwyr rhan-amser yn fwy sefydlog i ddechrau, gan ostwng ychydig o 86% i 84%, ac ymhellach, yn fwy sylweddol i 78% yn 2023/24. Mae’r tueddiadau hyn wedi ysgogi ymyriadau wedi’u targedu, ac mae’r gwelliant ymhlith dysgwyr llawn amser yn awgrymu bod y camau gweithredu hyn yn dechrau cael effaith gadarnhaol. Mae arwyddion cynnar yn dangos cynnydd pellach yn 2024/25, gyda chanlyniadau’n gwella ar draws charfannau llawn amser a rhan-amser.

Mae’r Coleg yn ymrwymedig i gyflawni’r gorau ar gyfer ei ddysgwyr. Mae’n deall bod pob dysgwr yn dysgu yn ei ffordd unigryw ei hun, ac mae’n ymroddedig i ddarparu profiadau dysgu sy’n ennyn diddordeb, sy’n arloesol ac a gefnogir yn dda fel y gall pob dysgwr ffynnu a llwyddo.   Mae Strategaeth Addysgu a Dysgu’r Coleg wedi’i chynllunio i rymuso staff i roi cyfle i bob un dysgwr gael llwyddo. Mewn byd sy’n newid yn barhaus, mae’n hanfodol meithrin gwytnwch ymhlith staff a dysgwyr ill dau er mwyn sicrhau eu bod yn barod i wynebu heriau’r dyfodol. 

Mae ymagwedd y Coleg tuag at addysgu a dysgu, a phrofiad y dysgwr wedi’u tanategu gan ei ymrwymiad i’r holl:

• staff yn cael eu grymuso i danategu eu dewisiadau addysgeg trwy brosesau sy’n seiliedig ar ymchwil weithredu.
• amgylcheddau addysgu a dysgu sydd wedi’u galluogi’n ddigidol ac yn arloesol.
• staff yn cael eu cefnogi i gael mynediad i uwchsgilio’r diwydiant er mwyn meithrin a gwella eu proffesiynoldeb deuol.
• staff wedi’u hyfforddi a’u cefnogi i greu amgylcheddau cynhwysol a grymusol yn seiliedig ar ddiwylliant o hyfforddi.

Mae’r Coleg yn darparu cefnogaeth bwrpasol wedi’i theilwra ar gyfer yr holl ddysgwyr a staff. Cafodd y pwyslais sylweddol ar hyfforddiant, ysgogi a chefnogi staff ei gydnabod yn 2017 pan enillodd Coleg Sir Gâr Wobr Beacon Cymdeithas y Colegau (Association of Colleges Beacon Award) am ragoriaeth wrth ddatblygu staff; yn 2019 pan dderbyniodd Wobr Hyfforddiant y Dywysoges Frenhinol (Princess Royal Training Award) ac yn fwy diweddar, yn 2022, pan dderbyniodd Wobr Hyfforddiant y Dywysoges Frenhinol eto. 

Mae staff yn ymgysylltu’n weithredol ag ymrwymiad cryf y Coleg i ddatblygiad proffesiynol parhaus, ac yn elwa ohono, a adlewyrchir yng nghanlyniadau dysgwyr a chanlyniadau arolygon dysgwyr.  Mae hunanasesiad pob athro o’i berfformiad yn erbyn meini prawf allweddol yn ganolog i’r broses hon, ac mae’n helpu i 

greu proffil addysgu personol sy’n nodi meysydd penodol i’w datblygu. Ar ôl cyfnod o weithredu, caiff y broses hunanasesu ei hailadrodd i alluogi cymorth wedi’i deilwra a gwelliant parhaus.

Mae Tîm Addysgu a Dysgu’r Coleg yn darparu cefnogaeth ardderchog a hyfforddiant wedi’i deilwra ar gyfer aelodau newydd o staff, myfyrwyr TAR a’r staff dysgu hynny sydd angen cefnogaeth gyda rhai elfennau o’u gwaith.  Caiff rhagoriaeth mewn addysgu ei werthfawrogi a’i ddathlu’n fawr trwy gyfrwng seremoni wobrwyo addysgu a dysgu flynyddol. 

Mae’r Coleg yn ymroddedig i feithrin amgylchedd iach sy’n gwella lles dysgwyr a staff hefyd.  Mewn ymateb i anghenion cynyddol, mae wedi cynyddu’r ffocws ar les ac iechyd meddwl.  Mae cyfnodau cynefino, tiwtorial a gweithgareddau hyrwyddo wedi gwella dealltwriaeth dysgwyr o les yn llwyddiannus, gan adlewyrchu blaenoriaeth y Coleg ar sicrhau eu diogelwch, gan gynnwys diogelwch ar-lein.

Mae’r Coleg yn darparu cefnogaeth arbenigol ragorol o ran lles personol ac iechyd meddwl. Mae gweithdrefn atgyfeirio ac asesu newydd wedi’i chyflwyno, sy’n canolbwyntio ar sicrhau bod dysgwyr yn derbyn y gefnogaeth iawn ar yr adeg iawn.  Caiff dysgwyr sy’n wynebu rhwystrau sylweddol i ddysgu  eu cyfeirio at wasanaethau mentora a chwnsela.  Mae adborth dysgwyr yn gadarnhaol, gyda chefnogaeth y tîm lles yn chwarae rhan hanfodol wrth helpu myfyrwyr i aros mewn addysg a llwyddo, er eu bod yn aml yn wynebu heriau personol sylweddol.

Mae pwyslais cryf ar gydraddoldeb ac amrywiaeth yn sicrhau bod yr holl ddysgwyr a staff yn cael eu trin â pharch. Cynyddwyd ymwybyddiaeth ymysg y ddau grŵp yn effeithiol drwy amrywiaeth o gyfryngau a gweithgareddau sy’n cael eu harddangos mewn mannau amlwg ar hyd a lled y campysau.

Mae mesurau effeithiol yn eu lle i ddiogelu plant ac oedolion agored i niwed gyda chefnogaeth polisïau a gweithdrefnau clir.  Mae neges ‘byddwch saff’ y coleg yn pwysleisio hawliau pob dysgwr i fod yn rhydd rhag bwlio ac aflonyddu, gyda chamau pendant yn cael eu cymryd i atal ymddygiad o’r fath.   Caiff diogelwch ar-lein ei gefnogi’n dda hefyd trwy weithgarwch hyrwyddo a thiwtorial pwrpasol.

Mae arolwg blynyddol llais y dysgwyr ym maes addysg bellach (AB) ar gyfer 2024/25 yn parhau i ddangos lefel uchel o foddhad ymhlith dysgwyr ar draws cyrsiau UG a Safon Uwch a chyrsiau Galwedigaethol. Mae dysgwyr yn dweud bod gwersi wedi’u cynllunio’n dda, yn heriol, ac yn ddiddorol, gyda defnydd effeithiol o dechnoleg, cyfleoedd i gydweithio, ac adborth cryf ac amserol. Gwelir bod athrawon yn cefnogi anghenion dysgu unigol, yn cynnal disgwyliadau uchel, ac yn ysbrydoli dysgwyr i lwyddo, gan greu amgylchedd dysgu cadarnhaol ac ysgogol.

Mae myfyrwyr Addysg Uwch yn eu blwyddyn astudio olaf wedi parhau i ymateb yn dda i’r Arolwg Cenedlaethol o Fyfyrwyr, ac yn hanesyddol mae sgorau bodlonrwydd myfyrwyr rhagorol wedi’u cyflawni mewn addysgu, dysgu a phrofiadau cyffredinol yn y coleg.  Fodd bynnag, mae canlyniadau Arolwg Myfyrwyr Cenedlaethol 2025 yn tynnu sylw at duedd ar i lawr ym modlonrwydd cyffredinol myfyrwyr CSG, gan ostwng o 87% yn 2023 ac 85% yn 2024 i 77%, gan osod y Coleg islaw cyfartaleddau PCYDDS (85%) a SAU Cymru (82%). Mae gostyngiadau yn amlwg ar draws addysgu, asesu ac adborth, cefnogaeth academaidd, trefniadaeth a rheolaeth, a chyfleoedd dysgu, gyda CSG bellach yn perfformio yn unol â chyfartaleddau’r sector neu islaw iddynt. Fodd bynnag, mae adnoddau dysgu yn parhau i fod yn gryfder amlwg, gyda boddhad yn cynyddu’n gyson i 94% yn 2025, gan ragori ar gyfartaledd PCYDDS a SAUau Cymru. Er bod y Coleg yn parhau i gyflawni sgoriau boddhad sy’n cyd-fynd yn fras â chyfartaleddau’r sector, mae angen cymryd camau wedi’u targedu i fynd i’r afael â’r dirywiad cyffredinol ac adfer lefelau blaenorol o foddhad myfyrwyr mewn addysg uwch.

Er na chafwyd unrhyw brosiectau adeiladu na chaffaeliadau mawr yn ystod y flwyddyn, bu buddsoddiad cyfalaf sylweddol mewn perthynas â chynnal a chadw adeiladau, peiriannau, cyfarpar a TG a hwyluswyd yn y coleg ar gyfer 2024/25.  

Mae’r Coleg yn rhagweld dyfodol sicr fel rhan o grŵp Prifysgol Cymru:  Y Drindod Dewi Sant (“PCYDDS”) gan ymrwymo i barhau i gynnig darpariaeth addysg bellach gref ar draws y sir. 

Mae’r Coleg yn wynebu nifer o heriau sylweddol yn ystod y blynyddoedd nesaf, yn cynnwys: 

• Gwella canlyniadau dysgwyr  
• Datblygu’r coleg fel canolfan rhagoriaeth ar gyfer addysgu a dysgu 
• Wynebu heriau ‘Digital 2030’
• Cydymffurfio â gofynion y Ddeddf Anghenion Dysgu Ychwanegol 
• Datblygu Cymhwyster y Fagloriaeth Gymreig ar Lefel 3 
• Datblygu’r ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg ymhellach
• Cynnal ac amrywio portffolio’r cwricwlwm ar draws amrywiol sectorau  
• Datblygu mwy o hyfforddiant masnachol  
• Datblygu strategaethau i ymdopi â phwysau nawdd cyhoeddus  
• Gwella, rhesymoli a datblygu ystâd mewn partneriaeth â PCYDDS a’r Cyngor Sir. 
• Hyrwyddo’r agenda cynaladwyedd ar gyllideb gyfyngedig. 

Mae’r Coleg yn gweithredu fframwaith rheoli risg a rheolaeth fewnol gadarn fel y disgrifir yn y datganiad llywodraethiant corfforaethol isod.  Cefnogir hwn gan raglen rheoli risg benodol. 

Mae’r pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg yn ymgymryd ag adolygiad cynhwysfawr o bob risg posib sy’n wynebu’r Coleg, sy’n cael eu cofnodi wedyn yng nghofrestr risg y Coleg a’u sgorio yn unol â matrics penodol sy’n adnabod y tebygrwydd o’r risgiau yma’n digwydd, a’r effaith posib ar y Coleg petaent yn digwydd.  Rhaid i’r pwyllgor wedyn ganfod systemau, gweithdrefnau a dulliau rheoli y gellir eu mabwysiadu i leihau’r risgiau er mwyn sicrhau y gellir eu rheoli ar lefel dderbyniol. 

Ymdrinnir â phwnc rheoli risgiau ym mhob cyfarfod o’r pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg, sy’n adrodd eu canfyddiadau’n achlysurol i’r Bwrdd.  

Caiff arolwg blynyddol ei gynnal er mwyn sicrhau effeithiolrwydd y system rheoli risgiau a chaiff unrhyw wendidau eu hadnabod a’u cywiro.  

Isod, ceir amlinelliad o rai o’r prif risgiau sy’n wynebu’r Coleg yn y dyfodol rhagweladwy.  Nid yw pob un o fewn rheolaeth y Coleg.  Gall ffactorau eraill, heblaw’r rhai a restrir isod, gael effaith andwyol ar y Coleg.  

1. Lleihad yn nhermau real yng nghyllid y llywodraeth

Mae’r Coleg yn dibynnu ar gyllid gan y llywodraeth, ac mae’r hinsawdd gyfredol yn golygu fod yna bwysau parhaus ar y ffrwd incwm yma.  

Caiff y risg ei lleihau mewn nifer o ffyrdd:

• Ymdrech ar y cyd, ysfa a ffocws ar greu sylfaen incwm mwy amrywiol;  
• Ffocws penodol ar ansawdd er mwyn sicrhau safon cyflwyniad uchel ym mhob agwedd o addysg a hyfforddiant;
• Cynnal nifer y myfyrwyr sy’n cofrestru ar gyfer addysg uwch.  Mae’r Coleg eisoes yn cynnig darpariaeth sylweddol o gyrsiau addysg uwch;
• Gweithio’n agos gyda grŵp PCYDDS a Choleg Ceredigion i gysoni gweithrediadau ac osgoi dyblygu gyda’r nod o leihau costau;   
• Gwaith yr Uned Datblygu Busnes sydd â phrif nod o adeiladu ffrwd incwm masnachol cynaliadwy nad yw’n dibynnu ar gyllid oddi wrth y llywodraeth;
• Canolbwyntio ar sectorau blaenoriaeth sy’n debygol o ddenu cyllid cyhoeddus;
• Tyfu a datblygu darpariaeth ddysgu seiliedig ar waith y Coleg; ac
• Adeiladu partneriaethau gydag ysgolion a busnesau  

2. Methiant i recriwtio a chadw myfyrwyr

Bydd demograffeg ac amgylchedd newidiol lle credir bod cystadleuaeth yn dwysáu yn anorfod yn ei gwneud hi’n fwy anodd i recriwtio a chadw myfyrwyr.  Gallai hyn gael effaith ar bob ffynhonnell ariannol.

Gellir lleihau’r risg fel a ganlyn:

• Gweithio mewn partneriaeth ag ysgolion;
• Ymdrech farchnata â ffocws;
• Ffynonellau incwm amrywiol;
• Partneriaethau gyda busnesau lleol a chyrff perthnasol eraill;
• Sicrhau cyflwyno addysg a hyfforddiant o safon uchel;
• Strwythurau cefnogi dysgwyr er mwyn sicrhau fod dysgwyr yn cael eu cefnogi ar hyd y daith;  
• Canolbwyntio ar ddatblygiad drwy’r lefelau.

3. Amodau Economaidd Cyffredinol: Costau cynyddol a phwysau cyflogau

Mae’r coleg yn mynd ati i edrych ar weithrediadau i sicrhau parhad llyfn gweithrediadau yn ogystal â gweithio’n agos gyda Llywodraeth Cymru yn ystod y cyfnod heriol parhaus hwn. 

Mae’r Coleg yn falch o allu cadarnhau bod y targed o adennill costau cyn costau rhwymedigaeth buddion diffiniedig wedi’i gyflawni gydag alldro gwirioneddol cyn costau rhwymedigaeth buddion diffiniedig heblaw am arian parod o £ 180,000 (24/25: gwarged o £92,000).  Y gwarged ar gyfer y flwyddyn wedi costau rhwymedigaeth buddion diffiniedig yw £873,000 (gwarged o £710,000 yn 24/25), gydag addasiadau heblaw am arian parod o £693,000 yn fudd positif anarferol (24/25: £618,000 addasiad positif).  

Mae niferoedd myfyrwyr wedi parhau i fod yn weddol fywiog yn ystod y flwyddyn, gyda chyfanswm niferoedd myfyrwyr Addysg Bellach llawn amser yn parhau i fod yn uwch na’r blynyddoedd blaenorol.

Mae’r Coleg yn parhau i sicrhau safonau uchel o safbwynt ansawdd yr addysgu a dysgu, ac wedi derbyn adroddiad Estyn da adeg yr arolwg diwethaf (gweler Adroddiad Strategol). Yn yr un modd, mae adroddiadau’r Arolwg Cenedlaethol o Fyfyrwyr fel arfer yn dangos lefelau boddhad uchel ymysg y myfyrwyr.  
Cafodd yr adroddiad hwn ei gymeradwyo gan y bwrdd ar 11eg Rhagfyr 2025 a’i lofnodi ar ran y bwrdd gan: 

Llofnod       

Dyddiad: 11eg Rhagfyr 2025……………………………

Mr John Edge                             

Cyfarwyddwr

Mae gan y cyfarwyddwyr fantais o indemniad sy’n ddarpariaeth indemniad trydydd parti cymwys fel y’i diffinnir gan adran 234 o Ddeddf Cwmnïau 2006.  Roedd yr indemniad yn bodoli trwy gydol y flwyddyn ariannol ddiwethaf, ac mae’n dal mewn bodolaeth ar ddyddiad llofnodi’r datganiadau ariannol yma. 

Mae’r Coleg yn dilyn y Cod Arfer Taliadau Gwell (Better Payments Practice Code) wrth ymdrin â’i gyflenwyr.  Dyma bedair prif egwyddor y cod: 

• cytuno ar delerau talu ar ddechrau unrhyw fargen a glynu wrth y telerau hynny;
• egluro’r gweithdrefnau talu wrth gyflenwyr;
• talu biliau yn unol ag unrhyw gytundeb a wnaed gyda’r cyflenwr, neu’n unol â’r gyfraith; a
• hysbysu cyflenwyr yn ddi-oed os oes yna anghytundeb ynglŷn ag anfoneb a setlo’r mater cyn gynted â phosib o dderbyn ymateb ffafriol.

Mae Deddf Talu Dyledion Masnachol yn Hwyr (Llog) 1998, sy’n weithredol ers 1 Tachwedd 1998, yn gofyn i Golegau, yn absenoldeb cytundeb i’r gwrthwyneb, dalu cyflenwr o fewn 30 diwrnod naill ai o ddarparu’r nwyddau neu’r gwasanaethau neu’r dyddiad y derbyniwyd yr anfoneb.  95 y cant yw’r targed a osodwyd gan y Trysorlys ar gyfer talu cyflenwyr o fewn 30 diwrnod.  Dyma berfformiad y Coleg o safbwynt talu ei gyflenwyr ar ddiwedd y flwyddyn 31 Gorffennaf 2025:-

Ni dderbyniodd y Coleg unrhyw gostau llog yn sgil Deddf Talu Dyledion Masnachol yn Hwyr (Llog) 1998. Wrth symud ymlaen, er mwyn gwella prydlondeb talu anfonebau, bydd yr Adran Gyllid yn dechrau olrhain perfformiad taliadau’r coleg yn agos ac yn mynd i’r afael ag unrhyw broblemau sy’n codi.

Mae’r Coleg yn buddsoddi’n gyson yn y gwaith o gynnal a chadw’r ystâd trwy gyfrwng rhaglenni cynnal a chadw blynyddol sy’n cael eu gweinyddu yn ystod misoedd yr haf.  Mae cyllidebau blynyddol yn cynnwys dyraniadau ar gyfer gwaith o’r fath.  Yn 24/25, gwelodd y coleg y gwaith adeiladu ar adeilad y “Bwâu” yn cael ei gwblhau, cyfleuster o’r radd flaenaf i arddangos ac addysgu cyrsiau carbon sero net a chynaliadwyedd cyffredinol – dan arweiniad ein tîm yn yr Academi Sgiliau Gwyrdd. Ychydig dros £600,000 oedd cost y cyfleuster sydd wedi’i ariannu’n llawn. Dechreuodd gwaith hefyd ar gyfleuster newydd i storio slyri ar ein fferm weithredol yng Ngelli Aur (amcangyfrifir y bydd yn costio tua £250,000).
Mae’r coleg hefyd cydweithio â Llywodraeth Cymru ar brosiect mawr i ailddatblygu ein safle ym Mhibwrlwyd. Mae’n gynnar yn y broses, ond rydym yn sicr wedi dechrau ar y trywydd i sicrhau cyllid  

drwy’r fenter “Model Buddsoddi Cydfuddiannol”. Bydd y wybodaeth ddiweddaraf yn cael ei rhannu wrth i ni symud ymlaen.

Mae’r Coleg wedi ymrwymo i sicrhau cydraddoldeb cyfleoedd ar gyfer pawb sy’n dysgu ac yn gweithio yma.  Rydym yn parchu ac yn gwerthfawrogi’n gadarnhaol y gwahaniaethau mewn hil, rhywedd, cyfeiriadedd rhywiol, anabledd, crefydd neu gred ac oed.  Rydym yn ymdrechu’n daer iawn i ddileu amodau sy’n rhoi pobl dan anfantais ac rydym yn gweithredu yn erbyn rhagfarn.  Mae’r modd y mae’r polisi hwn yn derbyn adnoddau, yn cael ei weithredu a’i fonitro yn cael ei gynllunio.

Mae Polisi Cydraddoldeb Strategol y Coleg, er yn gyffredinol berthnasol i weithwyr cyflogedig, yr un mor berthnasol i unigolion anabl gan y byddai’r Coleg yn darparu hyfforddiant, datblygiad gyrfa a chyfleoedd ar gyfer dyrchafiad, sydd, cyn belled â phosibl, yn union yr un fath â’r rhai ar gyfer gweithwyr cyflogedig eraill.

Mae gan y Coleg nifer o randdeiliaid.   Mae’r rhain yn cynnwys, ond nid yn gyfyngedig i:   

• Fyfyrwyr;
• Cyrff ariannu’r sector addysg;
• Staff; 
• Cyflogwyr lleol (gyda chysylltiadau penodol);
• Awdurdodau lleol;
• Partneriaethau Mentrau Lleol (LEPs);
• Y gymuned leol;
• Sefydliadau Addysg Bellach eraill;
• Undebau llafur; a
• Chyrff proffesiynol.

Mae’r Coleg yn cydnabod pwysigrwydd y berthynas â’r budd-ddeiliaid yma ac yn cyfathrebu’n gyson â nhw trwy gyfrwng cyfarfodydd a gwefan y Coleg. 

Mae’r Coleg yn darparu gwybodaeth yn systematig i weithwyr cyflogedig a staff ynglŷn â materion o bwys iddynt, gan drafod yn gyson â nhw neu â’u cynrychiolwyr, er mwyn gallu ystyried eu barn wrth wneud penderfyniadau sy’n debygol o effeithio arnynt.   Cynigia strwythur y pwyllgorau y cysylltiadau cyfathrebu ffurfiol fel sy’n briodol o wahanol gategorïau cyflogaeth staff a myfyrwyr.  Caiff cyfranogiad gweithwyr cyflogedig a myfyrwyr eu hannog yn y Coleg, gan fod cyflawni ymwybyddiaeth gyffredin ar ran yr holl weithwyr cyflogedig a myfyrwyr o’r ffactorau ariannol ac economaidd sy’n effeithio ar y Coleg ac yn chwarae rôl flaenllaw yn y broses o wneud penderfyniadau.  

Mae’n ofynnol i’r Cyfarwyddwyr gyflwyno datganiadau ariannol wedi eu harchwilio ar gyfer pob blwyddyn ariannol o dan y gyfraith cwmnïau.  Mae’r Cyfarwyddwyr yn gyfrifol am baratoi’r Adroddiad Strategol, Adroddiad y Cyfarwyddwyr, y Datganiad Budd Cyhoeddus a’r Datganiad o Lywodraethiant Corfforaethol a Rheolaeth Fewnol a’r datganiadau ariannol yn unol â chyfraith a rheoliadau sy’n gymwys.  

Yn unol â thelerau ac amodau’r Memorandwm Ariannol rhwng Llywodraeth Cymru â’r sefydliadau addysg bellach, mae’n ofynnol i’r Cyfarwyddwyr baratoi datganiadau ariannol ac adolygiad gweithredol ac ariannol ar gyfer pob blwyddyn ariannol yn unol â’r Datganiad o’r Arfer a Argymhellir – Cyfrifyddu ar gyfer Addysg Bellach ac Uwch, y Cyfarwyddyd Cyfrifon ar gyfer Colegau Addysg Bellach yng Nghymru ac Egwyddorion Cyfrifyddu Derbyniol Cyffredinol y DU, gan gynnwys FRS 102, y Safon Adrodd Ariannol sy’n gymwys yn y DU a Gweriniaeth Iwerddon. 

O dan gyfraith cwmnïau, rhaid i’r Cyfarwyddwyr beidio â chymeradwyo’r datganiadau ariannol oni bai eu bod yn fodlon eu bod yn rhoi darlun cywir a theg o sefyllfa’r Coleg a’i elw neu golled am y cyfnod hwnnw.

Trosglwyddwyd y gwaith o reoleiddio’r sector Addysg Bellach yng Nghymru o Lywodraeth Cymru i Medr, y Comisiwn Addysg Drydyddol ac Ymchwil ar 1 Awst 2024. Mae’r Cod Ymarfer Archwilio, y Cyfarwyddyd Cyfrifon ar gyfer Colegau Addysg Bellach yng Nghymru 2024/25 a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru (“Cyfarwyddyd Cyfrifon 2024/25”) a’r Cod Rheoli Memorandwm Ariannol a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru yn parhau yn eu lle hyd nes y cânt eu disodli gan gyhoeddiadau dilynol Medr.   

O ystyried y trosglwyddiad hwn, dylid darllen unrhyw gyfeiriadau at Lywodraeth Cymru yn ein hadroddiad fel cyfeiriad hefyd at Medr.

Wrth lunio’r datganiadau ariannol, mae’n ofynnol i’r Cyfarwyddwyr: 

• ddewis polisïau cyfrifyddu addas ac yna eu defnyddio’n gyson 
• gwneud dyfarniadau ac amcangyfrifon sy’n rhesymol a darbodus;
• datgan os ydynt wedi dilyn safonau cyfrifyddu perthnasol y DU, yn unol ag unrhyw ymadawiadau perthnasol a ddatgelir ac a eglurir yn y datganiadau ariannol;
• asesu gallu’r Coleg i barhau yn fusnes gweithredol, gan nodi’r rhagdybiaethau ategol allweddol neu gamau lliniarol, fel sy’n briodol (sy’n gorfod bod yn gyson â datgeliadau eraill yn y cyfrifon); a 
• defnyddio’r sail gyfrifyddu busnes gweithredol heblaw eu bod naill ai’n bwriadu dirwyn y Coleg i ben neu i beidio â gweithredu, neu os nad oes unrhyw ffordd realistig arall o osgoi gwneud hynny.

Disgwylir hefyd i’r Cyfarwyddwyr lunio Adroddiad Aelodau sy’n disgrifio’r hyn y mae’n ceisio’i gyflawni a sut mae cyflawni hynny, yn cynnwys gwybodaeth ynglŷn â statws cyfreithiol a gweinyddol y Coleg. 

Mae’r Cyfarwyddwyr yn gyfrifol am gadw cofnodion cyfrifyddu digonol sy’n ddigon i ddangos ac egluro trafodion y Coleg ac sy’n datgelu, gyda chywirdeb rhesymol ar unrhyw adeg, sefyllfa ariannol y Coleg ac sy’n eu galluogi i sicrhau bod y datganiadau ariannol yn cael eu paratoi yn unol â deddfwriaeth berthnasol gan gynnwys Deddf Cwmnïau 2006, Deddf Addysg Bellach ac Uwch 1992 a Deddf Elusennau 2011, a safonau cyfrifyddu perthnasol.  Maent yn gyfrifol am y cyfryw reolaeth fewnol ag y maent yn barnu sy’n angenrheidiol i alluogi paratoi datganiadau ariannol sy’n rhydd o gamddatganiadau materol, boed hynny oherwydd twyll neu gamgymeriad. Maent yn gyfrifol am gymryd camau sy’n rhesymol agored iddynt er mwyn diogelu asedau’r Coleg a rhwystro a chanfod twyll ac unrhyw afreoleidd-dra arall.

Cyfrifoldeb y Cyfarwyddwyr yw cynnal a chadw ei wefan(nau), a’i chywirdeb; nid yw’r gwaith a wneir gan archwilwyr yn cynnwys ystyriaeth o’r materion hyn, ac o’r herwydd, nid yw’r archwilwyr yn derbyn unrhyw gyfrifoldeb am unrhyw newidiadau a allai fod wedi digwydd i’r datganiadau ariannol ers iddynt gael eu cyflwyno’n wreiddiol ar y wefan.  Gall deddfwriaeth yn y Deyrnas Unedig sy’n ymwneud â llunio a lledaenu gwybodaeth am ddatganiadau ariannol wahaniaethu oddi wrth ddeddfwriaeth mewn awdurdodaethau eraill. 

Mae’r Cyfarwyddwyr yn gyfrifol am sicrhau fod gwariant ac incwm yn cael eu defnyddio i’r dibenion a nodwyd gan Lywodraeth Cymru a bod trafodion ariannol yn cydymffurfio â’r awdurdodau sy’n eu llywodraethu.  Ymhellach, maent yn gyfrifol am sicrhau fod cyllid gan Lywodraeth Cymru, ac unrhyw arian cyhoeddus arall, yn cael ei ddefnyddio’n unol â’r Memorandwm Ariannol gyda Llywodraeth Cymru ac unrhyw amodau eraill y gellir eu mabwysiadu’n achlysurol gan Lywodraeth Cymru neu unrhyw gyllidwr cyhoeddus arall.  Rhaid i’r Cyfarwyddwyr sicrhau fod dulliau rheoli ariannol a rheolaethol yn weithredol er mwyn diogelu arian y cyhoedd ac eraill gan sicrhau eu bod yn cael eu defnyddio’n gywir.  Ymhellach, y Cyfarwyddwyr sy’n gyfrifol am sicrhau bod adnoddau a gwariant y Coleg yn cael ei reoli’n economaidd effeithiol ac yn effeithlon rhag i’r manteision sy’n deillio o ddefnyddio cyllid cyhoeddus Llywodraeth Cymru a chyrff cyhoeddus eraill gael eu peryglu.

Data allyriadau nwyon tŷ gwydr y DU a defnydd ynni ar gyfer y cyfnod 1af Awst 2024 tan 31ain Gorffennaf 2025 (a’r flwyddyn flaenorol): 

Rydym wedi dilyn canllawiau Adrodd Amgylcheddol Llywodraeth Ei Mawrhydi 2019.  Rydym hefyd wedi defnyddio Protocol Adrodd Nwyon Tŷ Gwydr – Safonau Corfforaethol ac wedi defnyddio ffactorau trosi Llywodraeth y DU 2025 ar gyfer Adroddiadau Cwmnïau. 

Y gymhareb mesur dwyster a ddewiswyd yw cyfanswm yr allyriadau gros mewn tunelli metrig Co2e fesul disgybl, y gymhareb a argymhellir ar gyfer y sector.

Gosodwyd mesuryddion clyfar ym mhob safle.  Mae paneli solar wedi eu gosod ar 3 o’n campysau mwyaf sy’n lleihau faint o ynni a brynwyd yn sylweddol.  Gosodwyd bylbiau golau arbed ynni (LEDs) gymaint â phosib ac mae teithiau staff wedi lleihau yn sgil y pwyslais ar gynnal cyfarfodydd rhithiol a defnyddio meddalwedd megis Teams neu Google Meet.  Mae’r coleg wedi buddsoddi’n helaeth mewn cyfleusterau storio beiciau ac mae’n gweithredu Cynllun Beicio i’r Gwaith i annog y dull glanach ac iachach hwn o deithio i’r coleg. Mae mannau gwefru EV (Cerbydau Trydan) hefyd wedi’u gosod ar bob un o’n campysau. 

Bwrdd y Cyfarwyddwyr sy’n gyfrifol am hybu llwyddiant y Grŵp er lles ei holl aelodau gan ystyried buddiannau ein rhanddeiliaid (dim cyfranddalwyr gan ei fod yn gwmni cyfyngedig trwy warant), ein myfyrwyr, Llywodraeth Cymru, ein cleientiaid, ein gweithwyr cyflogedig, ein perthnasoedd â’n cyflenwyr ac effaith ein gweithrediadau ar y cymunedau yr ydym yn gweithredu ynddynt, gan sicrhau ein bod yn cynnal enw da am safonau uchel o ran ansawdd, gofal ac ymddygiad busnes.

Ein prif randdeiliaid yw ein myfyrwyr, Llywodraeth Cymru, ein cleientiaid, busnesau lleol, ein gweithwyr cyflogedig a’r cymunedau rydym yn gweithredu o’u mewn.  Mae ein cyflenwyr a’n rheoleiddwyr hefyd yn randdeiliaid pwysig o fewn y grŵp.  Mae pob un o brif benderfyniadau’r Bwrdd yn ystyried yr effaith ar y rhanddeiliaid perthnasol.  Yn fwyfwy, mae rhanddeiliaid yn ceisio sicrhau dealltwriaeth o’n perfformiad yng nghyswllt nifer o feysydd o berfformiad i wasanaethau, ymgysylltiad â’r gymuned, mentergarwch, llywodraethiant, arferion yn y gweithle a dinasyddiaeth gorfforaethol.  Mae’r Bwrdd yn ymdrechu i ddeall rhagdybiaethau ac agweddau pob grŵp o randdeiliaid a’r pwyslais y maent yn ei roi ar wahanol faterion.  Os oes yna wahaniaethau barn rhwng gwahanol grwpiau o randdeiliaid, mae’n rhaid i’r Bwrdd benderfynu ar y ffordd orau i symud ymlaen er mwyn hybu llwyddiant hirdymor y cwmni. 

Ein myfyrwyr sydd wrth galon ein busnes a’n gweithrediadau.  Ein bwriad yw sicrhau’r safonau addysgol a hyfforddiant gorau posibl yn ogystal â darparu amgylchedd diogel, cyffrous a modern ar gyfer astudio ynddo a’r profiad gorau posib yn ystod eu cyfnod yn y coleg. 

Fel sefydliad gwasanaeth, mae ein gweithwyr cyflogedig yn allweddol i’n busnes.  Rydym yn awyddus i’n gweithwyr cyflogedig deimlo eu bod wedi ymgysylltu a bod ganddynt y gallu i sicrhau deilliannau ardderchog ar gyfer ein myfyrwyr yn ogystal â phob un o’n rhanddeiliaid.  Mae lles y staff yn hynod bwysig i’r coleg ac o ganlyniad rydym wedi penodi rheolwr lles i ymdrin yn benodol ag agenda lles ein myfyrwyr a’n staff fel ei gilydd.  Ceir mecanwaith sylweddol o fewn y coleg i gefnogi ac ymdrin ag unrhyw faterion sy’n poeni’r staff, a cheir cyfle cyson ar gyfer datblygiad proffesiynol wedi’i gefnogi sydd ar gael i bawb sy’n dymuno gwneud cais.  Mae’r coleg yn gweithio’n agos gyda holl undebau’r staff i sicrhau bod anghenion a phryderon staff yn derbyn y sylw priodol ac mae’n ymfalchïo yn y berthynas gadarn, gydweithredol sydd ganddynt ac yn dod â budd i’r ddwy ochr.  Mae gan y staff hefyd gynrychiolydd ar Fwrdd y Cyfarwyddwyr.  

Fel Sefydliad Addysg Bellach, mae’r Coleg yn gweithio’n agos iawn gyda Llywodraeth Cymru, sef y prif gorff ariannu ar gyfer y rhan helaethaf o incwm grant y Coleg.  Cyflwynir adroddiadau meintiol ac ariannol yn gyson ac mae llwyddiant yn dibynnu ar berthynas agored, wydn a dwyochrog. 

Fel cwmni ac elusen, mae’r Coleg hefyd yn adrodd drwy Dŷ’r Cwmnïau a’r comisiwn Elusennau. 

Mae perthynas agos â Chyflenwyr yn hanfodol er mwyn sicrhau parhad ein gweithrediadau, ac felly hefyd ein gallu i wasanaethu ein rhanddeiliaid i’r safonau uchaf posib.  Mae hyn yn cynnwys cyflenwyr nwyddau a gwasanaethau ar draws ein 5 campws.   Ein nod yw trin ein cyflenwyr yn deg a’u talu o fewn yr amserlenni y cytunwyd arnynt, os nad yn gynharach na hynny, ac ymddwyn mewn modd proffesiynol ac i’r safonau uchaf posib bob amser.  Rydym yn gweithio’n agos gyda’n cyflenwyr i sicrhau bod ganddynt reolaethau effeithiol ar waith er mwyn amddiffyn ‘iechyd a diogelwch’ ein myfyrwyr (a’n rhanddeiliaid os yw’n berthnasol), ac yn amddiffyn preifatrwydd a diogelwch eu data.

Rydym yn chwarae rhan weithredol o fewn y cymunedau yr ydym yn gweithredu o’u mewn ac yn ystyrlon o’r amgylchedd.  Rydym yn gwerthuso’r risgiau a’r cyfleoedd i’n busnes o safbwynt newidiadau hinsawdd, gan reoli ein heffaith ar yr amgylchedd a hybu arferion amgylcheddol cadarnhaol. 

Mae’r cwmni’n parhau i hysbysu’r gweithwyr cyflogedig ynglŷn â materion sy’n effeithio arnynt a’r ffactorau ariannol ac economaidd sy’n effeithio ar berfformiad y cwmni.  Cyflawnir hyn trwy gyfrwng ymgynghoriadau/sesiynau hyfforddi, porth staff sy’n cael ei ddiweddaru’n barhaus, e-byst, cylchlythyron a chyfryngau cymdeithasol.  Rhoddir ystyriaeth lawn a theg i geisiadau am swyddi gan unigolion anabl.  

Yn achos gweithwyr cyflogedig sy’n mynd yn anabl neu’n analluog i barhau â’u gwaith presennol, gwneir pob ymdrech i’w hailhyfforddi er mwyn iddynt allu parhau â’u cyflogaeth gyda’r Coleg.  Polisi’r  

cwmni yw bod yr hyfforddiant, datblygiad gyrfa a chyfleoedd ar gyfer dyrchafiadau ar gael i bob aelod o weithwyr cyflogedig bob amser. 

Nid yw’r Cwmni na’i is-gwmnïau wedi gwneud unrhyw gyfraniadau gwleidyddol nac wedi bod yn gyfrifol am wariant gwleidyddol yn ystod y cyfnod (2024 – cyfraniadau £dim).

Caiff arwydd o ddatblygiadau tebygol yn y dyfodol ym musnes a manylion digwyddiadau allweddol sydd wedi digwydd ers diwedd y flwyddyn ariannol eu cynnwys yn yr Adroddiad Strategol ar dudalennau 4 - 17.

Mae pob person oedd yn gyfarwyddwyr ar yr adeg pan gafodd Adroddiad y Cyfarwyddwyr ei gymeradwyo, wedi cadarnhau, cyn belled ag yr oeddent yn ymwybodol, nad oes unrhyw wybodaeth archwilio berthnasol  (h.y. gwybodaeth sydd ei hangen ar archwilydd y cwmni yng nghyswllt llunio ei adroddiad), nad oedd archwilwyr y cwmni’n ymwybodol ohono, ac mae’r cyfarwyddwyr wedi cymryd pob cam posib a gofynnol er mwyn sicrhau eu bod yn ymwybodol o unrhyw wybodaeth berthnasol ac i sicrhau fod archwilwyr y cwmni’n ymwybodol o’r wybodaeth honno. 

Yn unol ag Adran 487 Deddf Cwmnïau 2006, ystyrir bod yr archwilydd wedi’i ailbenodi ac felly y bydd KPMG LLP yn parhau i wneud y gwaith. 

Ym mis Awst 2024, cymerodd MEDR (y Comisiwn Addysg Drydyddol ac Ymchwil), corff hyd braich newydd, gyfrifoldeb dros ariannu a goruchwylio addysg drydyddol ac ymchwil.

Cafodd yr adroddiad hwn ei gymeradwyo gan y Bwrdd ar 11 Rhagfyr 2025 a’i lofnodi ar ran y Bwrdd gan: 

Mr John Edge                 Cyfeiriad Cofrestredig: Campws y Graig, Heol Sandy, Pwll, Llanelli. SA15 4DN 

Cyfarwyddwr

Dyddiad: 11eg Rhagfyr 2025

Rhestrir enwau Bwrdd y Cyfarwyddwyr ar dudalen 18.  Cyfrifoldeb y cyfarwyddwyr yw cyflwyno barn annibynnol yng nghyswllt materion yn ymwneud â strategaeth, perfformiad, adnoddau a safonau ymddygiad.  Mae’r Cwmni’n cydnabod, fel cwmni sy’n gyfrifol am gyllid cyhoeddus a phreifat, fod ganddo gyfrifoldeb penodol dros ddilyn y safonau uchaf o safbwynt llywodraethiant corfforaethol bob amser.  

Mae’r Bwrdd yn derbyn gwybodaeth gyson ac amserol yn ymwneud â pherfformiad ariannol cyffredinol y Cwmni, yn ogystal â gwybodaeth bellach megis perfformiad yn erbyn targedau ariannol, gwariant cyfalaf arfaethedig, materion yn ymwneud â safonau a phersonél megis iechyd a diogelwch a materion amgylcheddol.  Mae’r Bwrdd yn cyfarfod bedair gwaith y flwyddyn. 

Cynhalia’r Cwmni ei fusnes trwy gyfrwng nifer o bwyllgorau.  Mae gan bob pwyllgor gylch gorchwyl sydd wedi ei gymeradwyo gan y Bwrdd.  Y pwyllgorau dan sylw yw Chwilio a Llywodraethu; Tâl; Cwricwlwm y Dysgwr a Sgiliau; Safonau; Adnoddau ac Ymgysylltu â Busnes; ac Archwilio a Rheoli Risg.  

Mae’r pwyllgorau’n cynnwys cyfarwyddwyr ac aelodau cyfetholedig a ddewiswyd gan y pwyllgor chwilio a llywodraethu sy’n cynnwys cyfarwyddwyr yn unig – ar sail y wybodaeth, y sgiliau a’r profiad y gallant ei gynnig i’r pwyllgor perthnasol.  Er mwyn osgoi unrhyw amheuaeth, nid yw’r aelodau cyfetholedig yn gyfarwyddwyr y Cwmni. Rhaid i bob penderfyniad a wneir gan y pwyllgorau gael eu cymeradwyo’n ffurfiol maes o law gan y Bwrdd. 

Gweithreda’r pwyllgorau ar sail ymgynghorol gan adrodd yn uniongyrchol i Fwrdd y Cyfarwyddwyr.  Bydd cadeirydd bob pwyllgor yn gyfarwyddwr gweithredol o leiaf.  Nodir manylion yn ymwneud â chyfansoddiad bob pwyllgor o dan y penawdau perthnasol isod.  Caiff agendâu ffurfiol, papurau ac adroddiadau eu dosbarthu i aelodau’r pwyllgorau a’r cyfarwyddwyr mewn da bryd, cyn y cyfarfodydd.  Darperir deunydd briffio ar sail ad-hoc.  

Mae elfen anweithredol annibynnol gref yn perthyn i’r Bwrdd ac nid oes unrhyw unigolyn na grŵp yn dominyddu’r broses benderfynu.  Ystyria’r Cwmni fod pob aelod anweithredol yn annibynnol ar reolwyr ac yn rhydd o unrhyw berthynas fusnes neu arall, a allai amharu’n ymarferol wrth iddynt ddod i benderfyniadau annibynnol. 

Ceir rhaniad cyfrifoldeb clir yn rôl y Cadeirydd (cyfarwyddwr anweithredol) a’r Pennaeth (cyfarwyddwr gweithredol) sydd ar wahân. 

Ystyrir unrhyw benodiadau newydd i’r Bwrdd gan y Bwrdd cyfan.  Y pwyllgor Chwilio sy’n gyfrifol am ddewis ac enwebu unrhyw aelod newydd i’r Bwrdd ystyried.  Y Bwrdd sy’n gyfrifol am sicrhau fod hyfforddiant addas yn cael ei ddarparu yn ôl yr angen.  

Trwy gydol y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Gorffennaf 2025, roedd pwyllgor Chwilio’r Sefydliad yn cynnwys pedwar aelod o Fwrdd y Cyfarwyddwyr.  Cyfrifoldebau’r pwyllgor yw gwneud argymhellion i’r Bwrdd o ran dewis cyfarwyddwyr ac aelodau cyfetholedig, ac ar faterion llywodraethu. 

Mae’r pwyllgor, sy’n cynnwys tri Chyfarwyddwr, yn pennu tâl ac amodau cyflogaeth deiliaid uwch swyddi, gan gynnwys y Pennaeth.  Ceir manylion tâl ar gyfer y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Gorffennaf 2025 yn nodyn 6 y datganiadau ariannol.  

Pedwar aelod sy’n perthyn i’r Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg.  Gweithreda’r pwyllgor yn unol â chylch gorchwyl ysgrifenedig wedi’i gymeradwyo gan y Bwrdd.  

Mae’r Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg yn cyfarfod yn dymhorol ac yn cynnig fforwm adrodd yn ôl i archwilwyr datganiad ariannol mewnol y Sefydliad, sy’n ymwneud â’r pwyllgor ar gyfer trafodaethau annibynnol heb bresenoldeb rheolwyr y Sefydliad.  Mae’r pwyllgor hefyd yn derbyn ac yn ystyried adroddiadau oddi wrth MEDR / Llywodraeth Cymru sy’n effeithio ar fusnes y Sefydliad.

Archwilydd mewnol y Cwmni sy’n gyfrifol am fonitro systemau rheoli mewnol, trefniadau rheoli risg a phrosesau llywodraethu yn unol â’r cynllun mewnbwn y cytunwyd arno, a chyflwyno’u canfyddiadau i reolwyr a’r Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg. Yr archwilydd allanol sy’n cynnal yr archwiliad o’r Datganiadau Ariannol blynyddol ac yn adrodd yn ôl ar y canfyddiadau i’r pwyllgor. Mae’r archwilwyr mewnol ac allanol yn elfennau allweddol o’r broses archwilio a rheoli risg ac yn feysydd cyfrifoldeb allweddol i’r pwyllgor.

Y rheolwyr sy’n gyfrifol am weithredu argymhellion yr archwiliad y cytunwyd arnynt, ac mae’r archwilydd mewnol yn cynnal adolygiad dilynol cyfnodol er mwyn sicrhau fod y fath argymhellion yn cael eu gweithredu.  Mae’r Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg hefyd yn cynnig cyngor i’r Cwmni ynglŷn â phenodiad archwilwyr mewnol a datganiadau ariannol, a’r tâl ar gyfer gwaith archwilio a heb fod yn waith archwilio. 

Wyth aelod sy’n perthyn i’r Pwyllgor Adnoddau a Datblygu Busnes.  Gweithreda’r pwyllgor yn unol â chylch gorchwyl ysgrifenedig wedi’i gymeradwyo gan y Bwrdd.  Mae’r pwyllgor yn cwrdd yn dymhorol er mwyn adolygu pob agwedd ar gynllunio a defnyddio adnoddau yn y Cwmni.  Gall hyn gynnwys pennu cyllidebau, cyfrifon rheoli ac ariannol, y trysorlys a buddsoddiadau, adnoddau dynol, a datblygu’r ystâd a chynnal a chadw. 

Wyth aelod sy’n perthyn i’r pwyllgor Dysgwyr, Cwricwlwm a Sgiliau yn ogystal â’r pwyllgor Safonau.  Gweithreda’r pwyllgorau yn unol â chylch gorchwyl ysgrifenedig wedi’i gymeradwyo gan y Bwrdd.   

Mae’r pwyllgorau’n cwrdd yn dymhorol i adolygu pob agwedd o ddarpariaeth y cwricwlwm, cyflwyniad a pherfformiad y Cwmni.   

Cwmpas cyfrifoldeb

Yn y pen draw, y cyfarwyddwyr sy’n gyfrifol am systemau rheolaeth fewnol y Sefydliad ac am adolygu eu heffeithiolrwydd.  Fodd bynnag, cynlluniwyd y fath system i reoli yn hytrach na dileu’r risg o fethiant i gyflawni amcanion busnes, a dim ond sicrwydd rhesymol yn hytrach nac absoliwt yn erbyn camddatganiad materol neu golled y gellir ei roi. 

Mae’r Bwrdd wedi dirprwyo’r cyfrifoldeb o ddydd i ddydd o gynnal system reolaeth fewnol gadarn sy’n cefnogi cyflawniad polisïau, nodau ac amcanion y Sefydliad i’r pennaeth, gan ddiogelu’r arian cyhoeddus a’r asedau y maent hwy’n bersonol gyfrifol amdanynt, yn unol â’r cyfrifoldebau a roddwyd iddynt yn y Memorandwm Ariannol rhwng Coleg Sir Gâr a MEDR / Llywodraeth Cymru.  Y Pennaeth sydd hefyd yn gyfrifol am hysbysu’r Bwrdd ynglŷn ag unrhyw wendidau neu fethiannau materol o safbwynt rheolaeth fewnol. 

Diben y system rheolaeth fewnol 

Cynlluniwyd y system rheolaeth fewnol i gadw lefelau risg yn rhesymol yn hytrach na dileu risg yn llwyr o safbwynt methu i gyflawni polisïau, nodau ac amcanion; dim ond sicrwydd rhesymol o effeithiolrwydd yn hytrach nag absoliwt y gellir ei gynnig felly.  Seilir y system rheolaeth fewnol ar broses barhaus a gynlluniwyd i adnabod a blaenoriaethu’r risgiau i gyflawni polisïau, nodau ac amcanion y Sefydliad, gwerthuso’r tebygrwydd o wireddu’r risgiau hynny a’u heffaith, a’u rheoli’n effeithiol, yn effeithlon ac o safbwynt economaidd.  Mae’r system rheolaeth fewnol wedi bod yn weithredol yng Ngholeg Sir Gâr yn ystod y flwyddyn sy’n gorffen 31 Gorffennaf 2025 a hyd at ddyddiad cymeradwyo’r adroddiad blynyddol a’r datganiadau ariannol.   

Capasiti i ddelio â risgiau

Adolygwyd y prif risgiau sy’n wynebu’r Sefydliad gan y Bwrdd, yn ogystal â’r rheolaethau gweithredu, ariannol a chydymffurfio sydd wedi cael eu gweithredu i leihau’r risgiau hynny.  Cred y Bwrdd fod yna broses ffurfiol barhaus ar gyfer adnabod, gwerthuso a rheoli’r risgiau sylweddol sy’n wynebu’r Sefydliad, wedi bod yn weithredol yn ystod y flwyddyn sy’n gorffen 31 Gorffennaf 2025 a hyd at ddyddiad cymeradwyo’r adroddiad blynyddol a’r datganiadau ariannol.  Caiff y broses hon ei hadolygu’n gyson gan y Bwrdd.  

Y fframwaith risgiau a rheolaeth 

Seilir y system reolaeth fewnol ar fframwaith o wybodaeth reoli gyson, gweithdrefnau gweinyddol yn cynnwys gwahanu dyletswyddau, a system ddirprwyo ac atebolrwydd.  Mae hyn yn cynnwys, yn enwedig: 

• Systemau cyllidebu cynhwysfawr gyda chyllideb flynyddol, sy’n cael ei hadolygu a’i chytuno gan y Bwrdd;
• Adolygiadau cyson gan y pwyllgor ymgynghori a’r Bwrdd o adroddiadau ariannol cyfnodol a blynyddol, sy’n cymharu’r perfformiad ariannol â’r rhagolygon; 
• Gosod targedau er mwyn mesur perfformiad ariannol ac ati;
• Canllawiau clir ar gyfer rheoli buddsoddiad cyfalaf; a
• Mabwysiadu disgyblaethau rheoli prosiect ffurfiol, os yn briodol. 

Mae Coleg Sir Gâr yn gweithio’n agos gyda chwmni o archwilwyr proffesiynol er mwyn darparu gwasanaeth archwilio mewnol, sy’n gweithredu’n unol â gofynion MEDR / Llywodraeth Cymru.  Caiff gwaith y gwasanaeth archwilio mewnol ei lywio gan ddadansoddiad o’r risgiau sy’n wynebu’r Sefydliad a chaiff cynlluniau ar gyfer archwiliad mewnol blynyddol eu seilio ar y dadansoddiad hwn.  Caiff y dadansoddiad risg a’r cynlluniau archwilio mewnol eu hardystio gan y Bwrdd yn unol ag argymhelliad y Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg.  Mae’r archwilydd mewnol yn llunio adroddiad ar gyfer y Corff Llywodraethu yn ymwneud â gweithgaredd archwilio mewnol y Sefydliad o leiaf unwaith y flwyddyn.  Mae’r adroddiad yn cynnwys barn annibynnol yr archwilydd mewnol ynglŷn a digonolrwydd ac effeithiolrwydd system rheolaeth risg, rheolyddion a phrosesau llywodraethiant y Sefydliad. 

Adolygu effeithiolrwydd 

Y Pennaeth sy’n gyfrifol am adolygu effeithiolrwydd y system rheolaeth fewnol.  Seilir ei adolygiad o effeithiolrwydd y system rheolaeth fewnol ar: 

• waith yr archwilydd mewnol;
• gwaith yr uwch reolwyr o fewn y Sefydliad, sy’n gyfrifol am ddatblygu a chynnal y fframwaith rheoli mewnol; a
• sylwadau a wnaed gan archwilydd datganiadau ariannol y Sefydliad ac archwilydd MEDR / Llywodraeth Cymru yn eu llythyron rheoli ac adroddiadau eraill.  

Cynghorwyd y Pennaeth ynglŷn â goblygiadau canlyniad eu hadolygiad o effeithiolrwydd y system rheolaeth fewnol gan y Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg, sy’n arolygu gwaith yr archwilydd mewnol, a chynllun i ymdrin â gwendidau a sicrhau bod gwelliant parhaus o fewn y system yn weithredol.

Mae’r tîm uwch reolwyr yn derbyn adroddiadau sy’n cyfeirio at brif ddangosyddion perfformiad a risg gan ystyried materion rheolaethol posib y tynnwyd eu sylw atynt gan fecanweithiau rhybudd cynnar, sydd wedi eu hymgorffori o fewn yr adrannau a’u hatgyfnerthu gan hyfforddiant ymwybyddiaeth risg.  Mae’r tîm uwch reolwyr a’r Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg hefyd yn derbyn adroddiadau cyson gan yr archwilydd mewnol, sy’n cynnwys argymhellion ar gyfer gwelliant.  Caiff rôl y Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg yn y cyswllt hwn ei chyfyngu i adolygiad lefel uchel o drefniadau rheolaeth fewnol.  Mae agenda’r Bwrdd yn cynnwys eitem gyson er mwyn ystyried risgiau a rheolaeth ac mae’n derbyn adroddiadau ynglŷn â hynny oddi wrth y tîm uwch reolwyr a’r Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg.  Mae’r pwyslais ar ganfod y raddfa berthnasol o sicrwydd ac nid yn unig adrodd drwy eithriad.  Yn ystod cyfarfod Rhagfyr 2025, cynhaliodd y Bwrdd ei asesiad blynyddol ar gyfer y flwyddyn yn dod i ben ar 31 Gorffennaf 2025 drwy ystyried dogfennaeth gan y tîm uwch reolwyr a’r archwilydd mewnol, gan ystyried digwyddiadau ers 31 Gorffennaf 2025 hefyd.

Yn seiliedig ar gyngor y Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg a’r Pennaeth, mae’r Bwrdd o’r farn fod gan y Cwmni fframwaith llywodraethiant a rheolaeth risg ddigonol ac effeithiol, a’i fod wedi cyflawni ei gyfrifoldebau statudol o safbwynt “defnydd effeithiol ac effeithlon o adnoddau, solfedd y sefydliad a’r corff a diogelu eu hasedau”. 

Busnes gweithredol

Caiff gweithgareddau’r Coleg, yn ogystal â ffactorau sy’n debygol o effeithio ar ei ddatblygiad a’i berfformiad i’r dyfodol eu nodi yn yr Adroddiad Strategol.  Cyflwynir sefyllfa ariannol y Coleg, ei lif arian, hylifedd a’i fenthyciadau yn y Datganiadau Ariannol a’r Nodiadau atodedig.

Lluniwyd y datganiadau ariannol ar sail busnes gweithredol y mae’r Cyfarwyddwyr yn ystyried i fod yn addas am y rhesymau canlynol. 

Mae’r Cyfarwyddwyr wedi llunio rhagolygon llif arian ar gyfer cyfnod o 12 mis o ddyddiad cymeradwyo’r datganiadau ariannol yma.  Wedi adolygu’r rhagolygon hyn, mae’r Cyfarwyddwyr o’r farn, o ystyried anawsterau difrifol ond credadwy, gan gynnwys chwyddiant cyflogau a newidiadau o ran trefniadau ariannu, y bydd gan y Coleg ddigon o arian i fodloni ei rwymedigaethau wrth iddynt ddod yn ddyledus dros gyfnod o 12 mis o ddyddiad cymeradwyo’r datganiadau ariannol (y cyfnod asesu busnes gweithredol). O ganlyniad, mae’r Cyfarwyddwyr wedi llunio’r datganiadau ariannol ar sail busnes gweithredol.

Hyfforddiant a Datblygiad - Bwrdd y Cyfarwyddwyr a Phenaethiaid Llywodraethu

• Hyfforddiant ar-lein Colegau Cymru ar Cymraeg 2050, Rheoli Risg, Gwrth-hiliaeth a Dysgu Seiliedig ar Waith
•  Gwnaeth pob cyfarwyddwr a’r Clerc gymryd rhan mewn hyfforddiant ar-lein ar : Ddiogelu; Prevent a GDPR.

Adolygiad Allanol – Llywodraethu

Cynhelir adolygiad allanol o Lywodraethu o leiaf unwaith bob 3 blynedd. Cynhaliwyd yr adolygiad diweddaf gan y Tîm Archwilio Mewnol - Mazars LLP - ym mis Mawrth 2025.  

Trwy orchymyn y Bwrdd

Mr John Edge                             

Cyfarwyddwr

Dyddiad: 11eg Rhagfyr 2025

Rydym wedi archwilio datganiadau ariannol Coleg Sir Gâr (y “Coleg”) ar gyfer diwedd y flwyddyn 31 Gorffennaf 2025 sy’n cynnwys y Datganiad Incwm Cynhwysfawr, Datganiad o Newid mewn Cronfeydd Wrth Gefn, Mantolen, Datganiad Llif Arian a nodiadau perthnasol, yn cynnwys y Datganiad o’r Prif Bolisïau Cyfrifyddu a Thechnegau Amcangyfrif.  

Yn ein barn ni, mae’r datganiadau ariannol:  

• yn rhoi darlun cywir a theg o sefyllfa’r Coleg ar 31 Gorffennaf 2025 ac o’i warged ar gyfer y flwyddyn a ddaeth i ben bryd hynny;
• wedi eu paratoi’n gywir yn unol â safonau cyfrifyddu’r DU, yn cynnwys FRS 102 Y Safon Adrodd Ariannol sy’n berthnasol yn y DU a Gweriniaeth Iwerddon; ac
• maent wedi eu paratoi yn unol â gofynion Ddeddf Cwmnïau 2006.  

Cynhaliwyd ein harchwiliad yn unol â Safonau Cyfrifyddu Rhyngwladol (DU) (“SCRh (DU)”) a’r gyfraith berthnasol.  Disgrifir ein cyfrifoldebau isod.  Rydym wedi cyflawni ein cyfrifoldebau moesol, yn annibynnol o’r Coleg yn unol â gofynion moesol y DU yn cynnwys Safon Foesol y FRC.  Credwn fod y dystiolaeth a gasglwyd gennym yn ystod ein harchwiliad yn ddigonol ac yn addas ar gyfer llunio barn. 

Mae’r Cyfarwyddwyr wedi llunio datganiadau ariannol ar sail busnes gweithredol am nad ydynt yn bwriadu diddymu’r Coleg na dirwyn ei weithrediadau i ben, ac oherwydd eu bod wedi dod i’r casgliad fod sefyllfa ariannol y Coleg yn golygu fod hyn yn realistig.  Daethant i’r casgliad hefyd nad oes unrhyw ansicrwydd perthnasol a allai fod wedi dwyn amheuaeth sylweddol ynglŷn â’i allu i barhau fel busnes gweithredol am o leiaf blwyddyn o ddyddiad cymeradwyo’r datganiadau ariannol (“y cyfnod busnes gweithredol”). 

Yn ein gwerthusiad o gasgliadau’r Cyfarwyddwyr, ystyriwyd y risgiau cynhenid i fodel busnes y Coleg, a dadansoddi sut y gallai’r risgiau hynny effeithio ar adnoddau ariannol y Coleg neu ei allu i barhau i weithredu dros y cyfnod busnes gweithredol. 

Ein casgliadau ar sail y gwaith hwn:

• rydym o’r farn fod defnydd y Cyfarwyddwyr o sail busnes gweithredol ar gyfer cyfrifyddu wrth baratoi’r datganiadau ariannol yn briodol;  ac
• nid ydym wedi nodi, ac rydym yn cytuno ag asesiad y Cyfarwyddwyr, nad oes ansicrwydd perthnasol sy’n gysylltiedig â digwyddiadau neu amodau a allai, yn unigol neu ar y cyd, fwrw amheuaeth sylweddol ar allu’r Coleg i barhau’n fusnes gweithredol am y cyfnod busnes gweithredol. 

Serch hynny, gan na allwn ragweld pob digwyddiad neu amodau i’r dyfodol a chan y gall digwyddiadau dilynol arwain at ganlyniadau sy’n anghyson â dyfarniadau a oedd yn rhesymol ar yr adeg y cawsant eu gwneud, nid yw’r casgliadau uchod yn warant y bydd y Coleg yn parhau i weithredu. 

Nodi ac ymateb i risgiau o gamddatganiad perthnasol oherwydd twyll

Er mwyn nodi risgiau o gamddatganiad sylweddol oherwydd twyll (“risgiau twyll”) rydym wedi asesu digwyddiadau neu amodau a allai ddangos cymhelliad neu bwysau i gyflawni twyll neu roi cyfle i gyflawni twyll.  Roedd ein gweithdrefnau asesu risg yn cynnwys:

• Holi Cyfarwyddwyr, y Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg, yn ogystal ag a ydynt yn gwybod am unrhyw dwyll gwirioneddol, amheuaeth o dwyll neu dwyll honedig.
• Darllen cofnodion cyfarfodydd Bwrdd y Cyfarwyddwr a’r Pwyllgor Archwilio a Rheoli Risg.
• Defnyddio gweithdrefnau dadansoddol i nodi unrhyw berthnasoedd anarferol neu annisgwyl.

Gwnaethom gyfleu risgiau twyll a nodwyd drwy’r tîm archwilio a gwnaethom barhau’n effro i unrhyw arwyddion o dwyll drwy gydol yr archwiliad. 

Fel sy’n ofynnol gan safonau archwilio, rydym yn cyflawni gweithdrefnau i fynd i’r afael â’r risg y bydd rheolwyr yn diystyru rheolaethau a’r risg y gall rheolwyr fod mewn sefyllfa i wneud cofnodion cyfrifyddu amhriodol.   Yn yr archwiliad hwn ni wnaethom nodi risg o dwyll yn ymwneud â chydnabod refeniw oherwydd y meini prawf cydnabod refeniw nad ydynt yn gymhleth, sy’n cyfyngu ar y cyfle i drin refeniw yn dwyllodrus.

Ni wnaethom nodi unrhyw risgiau twyll ychwanegol.

Hefyd, gwnaethom gyflawni gweithdrefnau gan gynnwys:  

Nodi cofnodion dyddlyfrau i’w profi ar sail meini prawf risg a chymharu’r cofnodion a nodwyd â dogfennau ategol. Roedd y rhain yn cynnwys cofnodion ar gyfer cyfrifon na ddefnyddir yn aml. 

Nodi ac ymateb i risgiau camddatganiad materol yn ymwneud â chydymffurfio â chyfreithiau a rheoliadau

Nodwyd meysydd o gyfreithiau a rheoliadau y byddai’n rhesymol disgwyl iddynt gael effaith faterol ar y datganiadau ariannol o’n profiad masnachol ac un y sector yn gyffredinol a thrwy drafod gyda’r Cyfarwyddwyr a rheolwyr eraill (fel sy’n ofynnol gan safonau archwilio), a thrafod y polisïau a’r gweithdrefnau ynghylch cydymffurfio â chyfreithiau a rheoliadau gyda’r Cyfarwyddwyr a’r rheolwyr eraill.  

Gwnaethom gyfleu cyfreithiau a rheoliadau a nodwyd ledled ein tîm a pharhau’n effro i unrhyw arwyddion o beidio â chydymffurfio drwy gydol yr archwiliad.   

Mae effaith bosibl y cyfreithiau a’r rheoliadau hyn ar y datganiadau ariannol yn amrywio’n sylweddol.

Yn gyntaf, mae’r Coleg yn ddarostyngedig i gyfreithiau a rheoliadau sy’n effeithio’n uniongyrchol ar y datganiadau ariannol gan gynnwys deddfwriaeth adrodd ariannol (gan gynnwys deddfwriaeth cwmnïau cysylltiedig a deddfwriaeth addysg bellach cysylltiedig, gan gynnwys y Cyfarwyddyd Cyfrifon ar gyfer Colegau Addysg Bellach yng Nghymru a gyhoeddwyd gan Medr), deddfwriaeth elw dosbarthadwy a deddfwriaeth pensiynau ac aseswyd graddau’r cydymffurfio â’r cyfreithiau a’r rheoliadau hyn fel rhan o’n gweithdrefnau ar yr eitemau cysylltiedig ar y datganiad ariannol.      

Yn ail, mae’r Coleg yn ddarostyngedig i lawer o gyfreithiau a rheoliadau eraill lle gallai canlyniadau methu â chydymffurfio gael effaith faterol ar symiau neu ddatgeliadau yn y datganiadau ariannol, er enghraifft trwy osod dirwyon neu ymgyfreitha.  Fe wnaethom nodi’r meysydd canlynol fel y rheiny sydd fwyaf tebygol i gael effaith o’r fath: iechyd a diogelwch, cyfreithiau diogelu data, a chyfraith cyflogaeth, gan gydnabod natur gweithgareddau’r Coleg.  Mae safonau archwilio yn cyfyngu’r gweithdrefnau archwilio gofynnol i nodi achosion o ddiffyg cydymffurfio â’r cyfreithiau a’r rheoliadau hyn i holi’r Cyfarwyddwyr ac archwilio gohebiaeth reoleiddiol a chyfreithiol, os oes o gwbl. Felly, os na fydd achos o dorri rheoliadau gweithredol yn cael ei ddatgelu i ni neu os nad yw’n amlwg mewn gohebiaeth berthnasol, ni fydd archwiliad yn canfod y torri rheolau hynny.

Cyd-destun gallu’r archwiliad i ganfod twyll neu dorcyfraith neu dorri rheoliad

Oherwydd cyfyngiadau cynhenid archwiliad, mae perygl anochel nad ydym efallai wedi canfod rhai camddatganiadau materol yn y datganiadau ariannol, er ein bod wedi cynllunio a chyflawni ein harchwiliad yn briodol yn unol â safonau archwilio. Er enghraifft, po fwyaf yw’r pellter rhwng y cydymffurfio â chyfreithiau a rheoliadau o’r digwyddiadau a’r trafodion a adlewyrchir yn y datganiadau ariannol, lleiaf oll yw’r tebygrwydd y byddai’r gweithdrefnau cyfyngedig sy’n ofynnol gan safonau archwilio yn ei nodi.  

Yn ogystal, yn yr un modd ag unrhyw archwiliad, roedd risg uwch o beidio â chanfod twyll, gan y gall twyll gynnwys cydgynllwynio, ffugio, hepgoriadau bwriadol, camliwio, neu ddiystyru rheolaethau mewnol.  Mae ein gweithdrefnau archwilio wedi’u cynllunio i ganfod camddatganiad perthnasol. Nid ydym yn gyfrifol am atal diffyg cydymffurfio na thwyll ac ni ellir disgwyl i ni ganfod diffyg cydymffurfio â’r holl gyfreithiau a rheoliadau.

Mae’r Cyfarwyddwyr yn gyfrifol am y wybodaeth arall, sy’n cynnwys y Datganiad Budd Cyhoeddus, yr Adroddiad Strategol, Adroddiad y Cyfarwyddwyr, a’r Datganiad Llywodraethiant Corfforaethol a 

Rheolaeth Fewnol – Nid yw ein barn ar y datganiadau ariannol yn cwmpasu’r wybodaeth arall ac, yn unol â hynny, nid ydym yn mynegi barn archwilio nac, ac eithrio fel y nodir yn benodol isod, unrhyw fath o gasgliad sicrwydd arno. 

Ein cyfrifoldeb yw darllen y wybodaeth arall ac, wrth wneud hynny, ystyried a yw’r wybodaeth honno, yn seiliedig ar ein gwaith yn archwilio’r datganiadau ariannol, wedi’i chamddatgan yn faterol neu’n anghyson â’r datganiadau ariannol neu’r wybodaeth a gawsom yn sgil archwilio. Yn seiliedig ar y gwaith hwnnw’n unig: 

• nid ydym wedi canfod unrhyw gamddatganiadau materol yn y wybodaeth arall; 
• yn ein barn ni, mae’r wybodaeth a roddwyd yn yr Adroddiad Strategol ac yn Adroddiad y Cyfarwyddwyr ar gyfer y flwyddyn ariannol yn gyson â’r datganiadau ariannol; ac
• yn ein barn ni, mae’r adroddiadau hynny wedi’u llunio’n unol â Deddf Cwmnïau 2006. 

Yn unol â’r Ddeddf Cwmnïau 2006 mae’n ofynnol i ni adrodd i chi, os, yn ein barn ni:   

• nad yw’r cofnodion cyfrifyddu sydd wedi eu cadw gan y Coleg yn ddigonol, neu os nad yw’r ffurflenni sy’n ddigonol ar gyfer ein harchwiliad wedi eu derbyn o’r adrannau na fuom yn ymweld â nhw; neu 
• nad yw’r datganiadau ariannol y Coleg yn cyd-fynd â’r cofnodion a’r ffurflenni cyfrifyddu; neu
• nad yw rhai datgeliadau o dâl Cyfarwyddwyr a bennir gan y gyfraith wedi eu gwneud; neu  
• nad ydym wedi derbyn yr holl wybodaeth ac esboniadau angenrheidiol ar gyfer ein harchwiliad.   

Nid oes gennym unrhyw beth i’w adrodd yn y cyswllt hwn.   

Fel yr eglurir yn llawnach yn eu datganiad ar dudalen 18, y Cyfarwyddwyr sy’n gyfrifol am: lunio’r datganiadau ariannol a bod yn hyderus eu bod yn rhoi darlun gwir a theg; rheolaeth fewnol i’r graddau sy’n angenrheidiol i’w galluogi i lunio datganiadau ariannol sy’n rhydd o gamddatganiad materol, boed hynny yn sgil twyll neu gamgymeriad; asesu gallu’r Coleg i barhau fel busnes gweithredol, gan ddatgelu, fel sy’n berthnasol, materion yn ymwneud â busnes gweithredol; a defnyddio’r sail gyfrifo busnes gweithredol heblaw eu bod naill ai’n bwriadu dirwyn y Coleg i ben neu i beidio â gweithredu, neu os nad oes unrhyw ffordd realistig arall o osgoi gwneud hynny. 

Ein hamcanion yw cael sicrwydd rhesymol ynglŷn ag os yw’r datganiadau ariannol yn eu cyfanrwydd yn rhydd o gamddatganiadau materol, boed hynny ar sail twyll neu gamgymeriad, ac i gynnig ein barn yn adroddiad yr archwilydd.  Mae sicrwydd rhesymol yn gyfystyr â lefel uchel o sicrwydd, ond nid yw’n gwarantu fod archwiliad wedi’i gynnal yn unol â ISA (DU) bob amser yn darganfod camddatganiad materol pan fydd yn bodoli.    Gall camddatganiadau ddigwydd yn sgil twyll neu gamgymeriad ac fe’u hystyrir yn berthnasol, yn unigol neu ar y cyd, os gellid yn rhesymol ddisgwyl iddynt ddylanwadu ar benderfyniadau economaidd defnyddwyr a gymerir ar sail y datganiadau ariannol.   

Mae disgrifiad llawnach o’n cyfrifoldebau i’w weld ar wefan yr FRC: www.frc.org.uk/auditorsresponsibilities. 

Mae angen i ni adrodd ar y materion canlynol yn unol â Chod Ymarfer Archwilio Addysg Bellach 2015 (a ddaeth i rym 1 Awst 2014) (“Cod Ymarfer Archwilio”) a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru yn sgil Deddf Dysgu a Sgiliau 2000. 

Trosglwyddwyd y gwaith o reoleiddio’r sector Addysg Bellach yng Nghymru o Lywodraeth Cymru i Medr, y Comisiwn Addysg Drydyddol ac Ymchwil ar 1 Awst 2024. Mae’r Cod Ymarfer Archwilio a’r Memorandwm Ariannol a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru yn parhau i fod mewn grym ar ddyddiad ein hadroddiad. O ystyried y trosglwyddiad hwn, dylid darllen unrhyw gyfeiriadau at Lywodraeth Cymru yn ein hadroddiad fel cyfeiriad hefyd at Medr.

Yn ein barn ni, ym mhob ffordd sylweddol: 

• mae arian a wariwyd o grantiau Llywodraeth Cymru a chronfeydd eraill o ba bynnag ffynhonnell a weinyddwyd gan y Coleg at ddibenion penodol wedi’u cymhwyso’n briodol at y dibenion hynny ac, os yw’n briodol, wedi eu rheoli yn unol â phob deddfwriaeth berthnasol; 
• mae arian a dderbyniwyd gan Lywodraeth Cymru (a chyrff eraill a chronfeydd cyfyngedig os yn briodol) wedi ei ddefnyddio’n unol â’r Memorandwm Ariannol rhwng Llywodraeth Cymru a sefydliadau addysg bellach; ac
• mae’r datganiadau ariannol yn bodloni gofynion y Cyfarwyddyd Cyfrifon ar gyfer Colegau Addysg Bellach yng Nghymru 2024/25 a gyhoeddwyd gan Medr.

​Cyflwynir yr adroddiad hwn i aelodau’r Coleg yn unig, fel corff, yn unol â Phennod 3 o Ran 16 o Ddeddf Cwmnïau 2006 a pharagraff 56(b) o Erthyglau Cymdeithasu’r Coleg.  Cynhaliwyd ein gwaith archwilio er mwyn i ni allu hysbysu aelodau’r Coleg o’r materion hynny y mae’n ofynnol i ni eu datgan wrthynt mewn adroddiad archwilydd ac nid ar gyfer unrhyw ddiben arall.   I’r graddau eithaf a ganiateir gan y gyfraith, nid ydym yn derbyn nac yn cymryd cyfrifoldeb dros unrhyw un heblaw’r Coleg ac aelodau’r Coleg, fel corff, am ein gwaith archwilio, am yr adroddiad hwn, nac am y farn yr ydym wedi’i ffurfio.   

Rees Batley (Uwch Archwilydd Statudol)  

o blaid ac ar ran KPMG LLP, Archwilydd Statudol 

Cyfrifyddion Siartredig

66 Queen Square

Bryste

BS1 4BE

Dyddiad: 

Deillia bob swm o weithrediadau parhaus. 

Mae’r nodiadau cysylltiedig yn rhan annatod o’r Datganiadau Ariannol.

Mae’r datganiadau ariannol ar dudalennau 35 i 66 wedi eu cymeradwyo a’u cadarnhau ar gyfer eu cyhoeddi gan y Bwrdd ar 11eg Rhagfyr 2025 a’u harwyddo ar ei ran ar y dyddiad hwnnw gan: 

Y Cadeirydd:                      Y Cyfarwyddwr:    

Dyddiad :11eg Rhagfyr 2025                              Dyddiad: 11eg Rhagfyr 2025

Mr John Edge                                   Mrs Vanessa Cashmore

Rhif cwmni cofrestredig:  8539630

Rhif elusen cofrestredig:  1152522

Cwmni cyfyngedig trwy warant wedi’i ymgorffori a’i leoli yn y Deyrnas Unedig yw Coleg Sir Gâr. 

Lluniwyd y datganiadau ariannol hyn yn unol â’r Ddeddf Cwmnïau fel y’i haddaswyd i’r Datganiad o’r Arferion a Argymhellir:  Cyfrifyddu ar gyfer Addysg Bellach ac Uwch 2019 (FEHE SORP 2019), ac yn unol â’r Safonau Adrodd Ariannol 102 - “Y Safonau Adrodd Ariannol sy’n berthnasol yn y Deyrnas Unedig a Gweriniaeth Iwerddon” (FRS 102), Deddf Cwmnïau 2006 ac yn unol â Chyfarwyddyd Cyfrifon perthnasol Medr. Mae Coleg Sir Gâr yn endid budd cyhoeddus ac mae felly wedi cymhwyso’r gofynion budd cyhoeddus perthnasol yn unol ag FRS 102. 

Mae llunio datganiadau ariannol yn unol ag FRS 102 yn gofyn am ddefnyddio amcangyfrifon cyfrifyddu beirniadol.  Mae hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i’r rheolwyr arfer barn wrth gymhwyso polisïau cyfrifyddu’r Coleg.

Caiff y datganiadau ariannol eu llunio yn unol â’r confensiwn cost hanesyddol fel y’i haddaswyd trwy ddefnyddio prisiadau blaenorol fel cost dybiedig wrth drosglwyddo i FRS 102 ar gyfer rhai asedau sefydlog fel ar 1 Awst 2014.  Cafodd y rheolau cyfrifyddu a nodir isod eu defnyddio’n gyson.  

Mae’r Cwmni wedi’i eithrio yn rhinwedd a400 o Ddeddf Cwmnïau 2006 o’r gofyniad i baratoi datganiadau ariannol grŵp.   Mae’r datganiadau ariannol hyn yn cyflwyno gwybodaeth am y Cwmni fel ymgymeriad unigol ac nid am ei grŵp.

Caiff gweithgareddau’r Coleg, yn ogystal â ffactorau sy’n debygol o effeithio ar ei ddatblygiad a’i berfformiad i’r dyfodol eu nodi yn yr Adroddiad Strategol.  Cyflwynir sefyllfa ariannol y Coleg, ei lif arian, hylifedd a’i fenthyciadau yn y Datganiadau Ariannol a’r Nodiadau atodedig.

Lluniwyd y datganiadau ariannol ar sail busnes gweithredol y mae’r Cyfarwyddwyr yn ystyried i fod yn addas am y rhesymau canlynol. 

Mae’r Cyfarwyddwyr wedi llunio rhagolygon llif arian ar gyfer cyfnod o 12 mis o ddyddiad cymeradwyo’r datganiadau ariannol yma.  Wedi adolygu’r rhagolygon hyn, mae’r Cyfarwyddwyr o’r farn, o ystyried anawsterau difrifol ond credadwy, yn cynnwys chwyddiant cyflogau a newidiadau mewn trefniadau ariannu, y bydd gan y Coleg ddigon o arian i fodloni ei rwymedigaethau wrth iddynt ddod yn ddyledus dros gyfnod o 12 mis o ddyddiad cymeradwyo’r datganiadau ariannol (y cyfnod asesu busnes gweithredol). O ganlyniad, mae’r Cyfarwyddwyr wedi llunio’r datganiadau ariannol ar sail busnes gweithredol.

Mae grantiau refeniw’r Llywodraeth yn cynnwys grantiau cylchol corff cyllido a grantiau eraill a rhoddir cyfrif amdanynt yn unol â’r model cronni a ganiateir gan FRS 102.  Mae’r grantiau cylchol gan Lywodraeth Cymru’n cynrychioli’r dyraniadau cyllid  sydd i’w priodoli i’r flwyddyn ariannol gyfredol a chânt eu credydu’n uniongyrchol i’r cyfrif incwm a gwariant.  Mae grantiau cylchol yn cael eu cydnabod yn unol â gweithgareddau cynlluniedig. Caiff unrhyw dangyflawni yn erbyn y gweithgaredd cynlluniedig hwn ei addasu yn ystod y flwyddyn a’i adlewyrchu yn lefel y grant cylchol a gydnabyddir yn y cyfrif incwm a gwariant.

Caiff incwm o ffioedd dysgu ei nodi fel gros a’i gydnabod yn y cyfnod y cawsant eu derbyn gan gynnwys pob ffi sy’n daladwy gan fyfyrwyr neu eu noddwyr.  Mewn achosion lle mae swm y ffioedd dysgu wedi ei leihau, yn sgil disgownt am daliad prydlon, dangosir incwm derbyniadwy fel disgownt net.  Mae bwrsarïau ac ysgoloriaethau’n cael eu cyfrifo ar gyfer gwariant gros ac nid yw’n cael ei dynnu o incwm.

Caiff incwm o Grantiau, contractau a gwasanaethau eraill a dderbyniwyd eu cynnwys i’r graddau y mae’r contract neu’r gwasanaeth dan sylw wedi ei gwblhau.  Yn gyffredinol, mae hyn yn cyfateb i swm y gwariant perthnasol a wnaed yn ystod y flwyddyn ac unrhyw gyfraniadau cysylltiedig tuag at gostau gorbenion. 

Cydnabyddir rhoddion cyfyngedig o fodloni amodau perthnasol; mewn llawer o achosion, mae hyn yn uniongyrchol gysylltiedig â’r gwariant a wnaed i ddibenion penodol.  Cydnabyddir rhoddion sy’n cael eu cadw er budd y sefydliad fel gwaddol; cydnabyddir rhoddion eraill trwy eu cynnwys fel incwm arall yn y cyfrif incwm a gwariant.

Caiff pob incwm o flaendaliadau tymor byr eu credydu i’r cyfrif incwm a gwariant yn ystod y cyfnod y caiff ei ennill.   

Caiff grantiau afreolaidd gan Lywodraeth Cymru neu gyrff eraill y llywodraeth a dderbynnir mewn perthynas â chaffael neu adeiladu asedau sefydlog eu trin fel grantiau cyfalaf gohiriedig a’u hamorteiddio yn unol â dibrisiant dros oes yr asedau o dan y dull cronni yn unol ag FRS 102.

Caiff incwm o werthu nwyddau neu wasanaethau ei gredydu i’r cyfrif incwm a gwariant pan gyflenwir y nwyddau neu’r gwasanaethau i’r cwsmeriaid allanol neu pan fydd telerau’r contract wedi’u bodloni.

Mae buddion ôl-gyflogaeth ar gyfer gweithwyr cyflogedig y Coleg yn cael eu darparu gan y Cynllun Pensiwn Athrawon (CPA) a Chynllun Pensiwn Llywodraeth Leol (CPLlL).  Cynlluniau buddion diffiniedig yw’r rhain, sy’n cael eu hariannu’n allanol a’u contractio allan o’r Ail Bensiwn Gwladol. 

Cynllun heb ei ariannu yw’r CPA.  Caiff cyfraniadau i’r CPA eu codi i’r incwm a gwariant er mwyn lledaenu cost pensiynau dros gyfnod bywyd gwaith gweithwyr cyflogedig yn y Coleg yn y fath fodd fel bod y gost pensiwn yn ganran sylweddol ar lefel y gyflogres oed pensiwn cyfredol ac yn y dyfodol.  Pennir y cyfraniadau gan actiwarïaid cymwys ar sail prisiadau bob pum mlynedd sy’n defnyddio’r dull darpar fudd.  Cynllun aml-gyflogwr yw’r CPA ac ni all y Coleg nodi ei gyfran o asedau a rhwymedigaethau sylfaenol y cynllun ar sail gyson a rhesymol.   Caiff y CPA felly ei drin fel cynllun cyfraniadau diffiniedig a chaiff y cyfraniadau eu nodi fel cost yn y datganiad incwm ar gyfer y cyfnodau pan fydd gweithwyr cyflogedig mewn cyflogaeth.

Cynllun wedi’i ariannu yw CPLlL.  Caiff asedau CPLlL eu mesur trwy gyfrwng gwerthoedd cau teg.  Mesurir rhwymedigaethau CPLlL trwy ddefnyddio’r dull rhagamcanu credyd unedau wedi’i ostwng ar y gyfradd enillion cyfredol ar fond corfforaethol o ansawdd uchel o gyfnod ac arian cyfred cyfatebol i’r rhwymedigaethau.  Ceir y prisiadau actiwaraidd o leiaf bob tair blynedd a’u diweddaru ar bob dyddiad mantolen.  Y symiau a godir ar warged gweithredu yw’r costau gwasanaeth cyfredol a chostau cyflwyno’r cynllun, newidiadau i fudd-daliadau, setliadau a chwtogiadau.  Fe’u cynhwysir fel rhan o gostau staff.  Caiff y llog net ar yr ased/rhwymedigaeth buddion diffiniedig net hefyd ei gydnabod yn y Datganiad Incwm Cynhwysfawr ac mae’n cynnwys y gost llog ar y rhwymedigaeth buddion diffiniedig a’r incwm o log ar asedau’r cynllun, wedi’i gyfrifo trwy luosi gwerth teg asedau’r cynllun ar ddechrau’r cyfnod yn ôl y gyfradd a ddefnyddir i ostwng y rhwymedigaethau budd.  Cydnabyddir y gwahaniaeth rhwng y llog ar incwm ar asedau’r cynllun â’r gwir adenillion ar asedau’r cynllun yn yr incwm cynhwysfawr arall.  Caiff enillion a cholledion actiwaraidd ar rwymedigaethau hefyd eu cydnabod yn syth yn yr incwm cynhwysfawr arall.  Pan fydd cyfrifiad yn arwain at ased net, mae’r cydnabod wedi’i gyfyngu i’r graddau y gall y coleg adennill y gwarged, naill ai drwy lai o gyfraniadau yn y dyfodol neu drwy ad-daliadau o’r cynllun. Mae’r cyfarwyddwyr wedi asesu na all y Cwmni adennill y gwarged naill ai drwy lai o gyfraniadau yn y dyfodol neu drwy ad-daliadau o’r cynllun, ac o’r herwydd, mae terfyn uchaf yr asedau wedi’i gymhwyso gan leihau’r gwarged i DIM.

Cydnabyddir buddion tymor byr megis cyflog ac absenoldeb ag iawndal (tâl gwyliau) fel cost yn ystod y flwyddyn y mae’r gweithwyr cyflogedig yn gwasanaethu’r Coleg.  Caiff unrhyw fuddion sydd heb eu defnyddio eu cronni a’u mesur fel swm ychwanegol y mae’r Coleg yn disgwyl ei dalu o ganlyniad i’r hawl nas defnyddiwyd. 

Caiff cost wirioneddol unrhyw bensiwn uwch cyfredol i gyn aelod o staff ei dalu’n flynyddol gan y Coleg.  Bydd y Coleg yn talu amcangyfrif o’r gost ddisgwyliedig yn y dyfodol o unrhyw gynnydd ym mhensiwn parhaus cyn aelod o staff yn llawn yn ystod y flwyddyn y bydd yr aelod staff yn ymddeol.  Yn ystod y blynyddoedd canlynol, codir tâl ar ddarpariaethau yn y fantolen gan ddefnyddio’r daenlen pensiwn uwch a ddarperir gan y cyrff cyllido.

Caiff asedau diriaethol sefydlog eu nodi fel cost/cost yn llai dibrisiad cronedig a cholledion amhariad cronedig.  Caiff eitemau asedau sefydlog penodol sydd wedi eu hailbrisio i werth teg ar neu cyn dyddiad trosglwyddo SORP AB AU 2015, eu mesur ar sail cost dybiedig, sef y swm wedi ailbrisio ar ddyddiad yr ailbrisiad hwnnw. 

(a) Tir ac adeiladau

Caiff adeiladau rhydd-ddaliad eu dibrisio dros eu cyfnod oes economaidd ddefnyddiol i’r Coleg rhwng deg a hanner can mlynedd.   Dibrisir tir ac adeiladau rhydd-ddaliad dros 50 mlynedd, neu dros gyfnod y brydles, os yw honno’n fyrrach.  Ni chaiff tir rhydd-ddaliad ei ddibrisio. 

Pan gaiff tir ac adeiladau eu caffael gyda chymorth grantiau penodol, maent yn cael eu cyfalafu a’u dibrisio fel yr uchod.   Caiff y grantiau perthnasol eu credydu i gyfrif incwm gohiriedig o fewn credydwyr a’u rhyddhau i’r cyfrif incwm a gwariant dros gyfnod oes economaidd ddefnyddiol yr ased perthnasol ar sail gyson â’r polisi dibrisio.  Caiff yr incwm gohiriedig ei glustnodi rhwng credydwyr sy’n ddyledus o fewn blwyddyn a’r rhai sy’n ddyledus wedi mwy na blwyddyn.   

Ni chaiff asedau sydd wrthi’n cael eu hadeiladu eu dibrisio nes i’r Coleg gael defnydd llawn o’r asedau hynny, a chânt eu dibrisio yn unol â’r polisi uchod ar ôl hynny.

Ni chaiff costau ariannol, sy’n cael eu priodoli’n uniongyrchol i adeiladu tir ac adeiladau, eu cyfalafu fel rhan o gost yr asedau hynny. 

O fabwysiadu FRS 102, dilynodd y Coleg y ddarpariaeth drawsnewidiol i gadw gwerth llyfr tir ac adeiladau, a ail-brisiwyd yn 1998, fel cost dybiedig, ond nid i fabwysiadu polisi ailbrisio’r eiddo yma yn y dyfodol.  

Cynhelir adolygiad o amhariad ar ased sefydlog os yw digwyddiadau neu newidiadau mewn amgylchiadau yn awgrymu efallai na fydd modd adennill swm cario unrhyw ased sefydlog.  Cynhelir adolygiad blynyddol o ddangosyddion amhariad ar ddyddiad adrodd y datganiad ariannol.  

(b) Cyfarpar (yn cynnwys gosodiadau a ffitiadau)

Caiff cyfarpar sy’n costio llai na £3,000 yr eitem unigol ei ddileu i’r cyfrif incwm a gwariant yn ystod y cyfnod pryniant.  Caiff eitemau grŵp sydd mewn agregau uwchlaw’r trothwy ond heblaw hynny’n unigol, eu hadolygu’n arbennig cyn penderfynu ar y dull.   Caiff pob cyfarpar arall ei gyfalafu ar gost prynu.  Nid yw cyfarpar a etifeddwyd o’r Awdurdod Addysg Lleol wedi’i gynnwys yn y fantolen, gan ei bod yn bolisi ganddynt i godi cost prynu llawn yr ased i’r cyfrif incwm a gwariant ym mlwyddyn y pryniant.

Caiff cyfarpar ei ddibrisio dros gyfnod economaidd defnyddiol ei oes fel a ganlyn:  

Cyfarpar cyffredinol    5% -  25% y flwyddyn

Cyfarpar cyfrifiadurol 20% - 33% y flwyddyn

Gosodiadau a ffitiadau 10% -  25% y flwyddyn

Pan fydd cyfarpar yn cael ei brynu gyda chymorth grantiau penodol caiff ei gyfalafu a’i ddibrisio yn unol â’r polisi uchod.  Caiff y grantiau perthnasol eu credydu i gyfrif incwm gohiriedig o fewn credydwyr a’u rhyddhau i’r cyfrif incwm a gwariant dros gyfnod oes economaidd ddefnyddiol yr ased perthnasol ar sail gyson â’r polisi dibrisio.  Caiff yr incwm gohiriedig ei glustnodi rhwng credydwyr sy’n ddyledus o fewn blwyddyn a’r rhai sy’n ddyledus wedi mwy na blwyddyn.  

Mae’r Coleg wedi prynu nifer o gwotâu llaeth i’w defnyddio yng nghyswllt gweithgareddau ffermio’r Coleg.  Mae cost cwotâu llaeth wedi ei nodi fel ased sefydlog anniriaethol.  Caiff cwotâu llaeth eu hamorteiddio dros gyfnod o 10 mlynedd ar sail llinell syth.

Codir costau mewn perthynas â phrydlesi gweithredu ar sail llinell syth dros dymor y brydles. Caiff unrhyw bremiymau neu gymhellion prydles cysylltiedig â phrydlesi a arwyddwyd wedi 1 Awst 2014 eu lledaenu dros isafswm cyfnod y brydles.  Mae’r Coleg wedi manteisio ar eithriadau trawsnewidiol FRS 102, ac wedi cadw’r polisi o ledaenu premiymau a chymhellion prydles hyd at ddyddiad adolygiad cyntaf rhent y farchnad ar gyfer prydlesi a arwyddwyd cyn 1 Awst 2014.

Caiff cytundebau prydles sy’n trosglwyddo pob risg a budd perchnogaeth ased i’r Coleg eu trin fel petai’r ased wedi’i brynu’n llawn.  Caiff y rhain eu cyfalafu ar bris teg ar ddechrau’r brydles, a’u dibrisio dros gyfnod byrrach y brydles neu’r oes economaidd ddefnyddiol ar gyfer asedau tebyg a berchnogir.  Dangosir yr elfen gyfalafu sy’n ddyledus fel rhwymedigaeth o dan brydlesi cyllid.  

Caiff costau cyllid eu clustnodi dros gyfnod y brydles yn gymesur â’r elfen gyfalaf sy’n ddyledus.   Lle mae taliadau prydles cyllid yn cael eu hariannu’n llawn gan grantiau cyfarpar cyfalaf y cyngor cyllido, mae’r asedau cysylltiedig yn cael eu dynodi fel asedau a ariennir gan grant.

Caiff buddsoddiadau mewn is-gwmnïau eu cyfrif ar gost llai amhariad yn y datganiadau ariannol. 

Caiff buddsoddiadau rhestredig sy’n cael eu dal fel asedau anghyfredol a buddsoddiadau, eu nodi ar werth teg, gyda symudiadau’n cael eu cofnodi yn yr Incwm Cynhwysfawr.  Caiff buddsoddiadau na restrir ar gyfnewidfa stoc gydnabyddedig eu cario ar gost hanesyddol llai unrhyw ddarpariaeth ar gyfer amhariad mewn gwerth, wedi eu hamcangyfrif drwy ddefnyddio techneg brisio.

Caiff stociau eu nodi fel isafswm eu cost a’u gwerth net gwireddadwy.  Gwneir darpariaeth ar gyfer stociau darfodedig, diffygiol ac sy’n symud yn araf, yn ôl yr angen. 

Mae arian parod yn cynnwys arian parod mewn llaw, blaendaliadau ad-daladwy ar alw a gorddrafftiau.  Mae blaendaliadau yn ad-daladwy ar alw os ydynt ar gael yn ymarferol o fewn 24 awr heb gosb. 

Buddsoddiadau tymor byr hynod hylifol y gellir eu trosi’n rhwydd i symiau hysbys o arian parod sydd â risg ddibwys o newid mewn gwerth yw symiau cyfwerth ag arian parod.  Mae buddsoddiad yn gymwys fel cyfwerth ag arian parod pan fydd wedi aeddfedu dros dri mis neu lai o’r dyddiad y’i cafwyd.

Mae gan y Coleg gynllun cynnal a chadw hir dymor treigl deng mlynedd sy’n sail i’r gwaith cynnal a chadw cyfredol ar yr ystâd.   Caiff cost gwaith cynnal a chadw hir dymor a chywirol arferol ei roi yn erbyn y cyfrif incwm a gwariant yn ôl y gofyn. 

Caiff asedau ariannol, rhwymedigaethau ac ecwiti eu dosbarthu yn unol yn ôl sylwedd rhwymedigaethau cytundebol y cyfrwng ariannol, yn hytrach na ffurf gyfreithiol y cyfrwng ariannol. 

Dosberthir unrhyw fenthyciadau, buddsoddiadau a blaendaliadau tymor byr a ddelir gan y Coleg fel cyfryngau ariannol sylfaenol yn unol â FRS 102.  Caiff y cyfryngau yma eu cofnodi i ddechrau ar bris trafodiad yn llai cost trafodiad (costau hanesyddol).   Mae FRS 102 yn ei gwneud yn ofynnol bod cyfryngau ariannol sylfaenol yn cael eu mesur ar gost amorteiddiedig.  Nid yw benthyciadau a buddsoddiadau sy’n daladwy neu’n dderbyniadwy o fewn blwyddyn yn cael eu disgowntio.

Caiff trafodion mewn arian tramor eu cofnodi gan ddefnyddio’r gyfradd rheoli cyfnewid ar ddyddiad y trafodiad.   Mae asedau a rhwymedigaethau ariannol mewn arian tramor yn cael eu trosi ar y cyfraddau cyfnewid ar ddiwedd y cyfnod ariannol, a chymerir yr holl wahaniaethau cyfnewid sy’n deillio o hynny fel incwm yn ystod y cyfnod y maent yn digwydd. 

Ystyrir bod y Coleg yn pasio’r profion a nodir ym Mharagraff 1 Atodlen 6 o Ddeddf Cyllid 2010 a’i fod felly’n cydymffurfio â’r diffiniad o gwmni elusennol i ddibenion treth gorfforaethol yn y DU.  Yn yr un modd, mae’n bosib y gellir eithrio’r Coleg rhag treth mewn perthynas ag enillion neu enillion cyfalaf a dderbynnir o fewn categorïau a gwmpesir gan adrannau 478-488 o Ddeddf Treth Gorfforaeth 2010 neu Adran 256 o Ddeddf Trethi Enillion Trethadwy 1992, i’r graddau y mae enillion neu enillion o’r fath yn cael eu cymhwyso at ddibenion elusennol yn unig.

Nid yw’r Coleg yn derbyn unrhyw eithriad yng nghyswllt Treth Ar Werth.

Mae is-gwmni’r Coleg, CCTA Enterprises Ltd, yn talu treth gorfforaethol a TAW yn yr un modd ag unrhyw sefydliad masnachol. 

Cydnabyddir darpariaethau pan fydd gan y Coleg rwymedigaeth gyfreithiol neu adeiladol bresennol o ganlyniad i ddigwyddiad yn y gorffennol, mae’n debygol y bydd angen trosglwyddo budd economaidd i setlo’r rhwymedigaeth a gellir gwneud amcangyfrif dibynadwy o swm y rhwymedigaeth.

Caiff da byw eu trin fel ased sefydlog lle y bwriedir eu defnyddio’n barhaus ar gyfer gweithgareddau’r Coleg.   Caiff da byw eu hailbrisio’n flynyddol heb ychwanegu cost dibrisio.   Caiff gwahaniaethau rhwng prisiadau olynol eu credydu neu eu hychwanegu neu gredydu i’r cyfrif incwm a gwariant.

Gweithreda’r Coleg fel asiant drwy gasglu a thalu cronfeydd ariannol wrth gefn a lwfansau cynnal a chadw addysgol.  Caiff taliadau cysylltiedig a dderbynnir gan Lywodraeth Cymru a thaliadau dilynol i fyfyrwyr eu heithrio oddi wrth incwm a gwariant y Coleg lle mae’r Coleg yn agored i’r risg leiaf neu’n mwynhau’r budd economaidd lleiaf posibl sy’n gysylltiedig â’r trafodiad. 

Rhoddion a gwaddolion yw trafodion digyfnewid heb amodau yn ymwneud â pherfformiad.  Caiff rhoddion a gwaddolion ag iddynt gyfyngiadau wedi eu gosod gan gyfranwyr eu cydnabod yn yr incwm pan fydd gan y Coleg hawl ar y cronfeydd hynny.   

Caiff incwm ei gadw o fewn y gronfa gyfyngedig hyd nes y bydd unrhyw gyfyngiadau a osodwyd gan roddwr wrth roddion neu waddolion yn cael eu bodloni, gan arwain at ryddhau’r incwm i gronfeydd cyffredinol wrth gefn trwy drosglwyddiad wrth gefn.  Ni chaiff rhoddion heb gyfyngiadau eu cydnabod fel incwm pan fydd gan y Coleg hawl ar y cyllid.   

Cofnodir incwm buddsoddi a symudiadau mewn gwaddolion gwerth teg eu cofnodi fel incwm yn y flwyddyn pan godant, naill ai fel incwm cyfyngedig neu anghyfyngedig yn unol â thelerau’r cyfyngiadau a gymhwyswyd i’r cronfeydd gwaddolion unigol.  

Mae tri phrif fath: 

1. Gwaddolion anghyfyngedig parhaol – mae’r rhoddwr wedi nodi fod y cyllid i’w fuddsoddi’n barhaol er mwyn cynhyrchu llif incwm er budd cyffredinol y sefydliad
2. Gwaddolion cyfyngedig gwariadwy – mae’r rhoddwr wedi nodi amcan penodol ar wahân i brynu neu adeiladu asedau diriaethol sefydlog, a gall y sefydliad drosi swm y rhodd yn incwm  
3. Gwaddolion cyfyngedig parhaol – mae’r rhoddwr wedi nodi fod y gronfa i’w buddsoddi’n barhaol er mwyn cynhyrchu llif incwm i’w ddefnyddio ar gyfer nod penodol 

Wrth baratoi’r datganiadau ariannol yma, mae’r rheolwyr wedi dod i’r casgliadau isod:

• Penderfynu os oes yna ddangosyddion amhariad o safbwynt asedau diriaethol y grŵp.  Ymysg y ffactorau a ystyriwyd wrth gyrraedd y fath gasgliad roedd hyfywedd economaidd a pherfformiad ariannol tebygol yr asedau i’r dyfodol a lle mae’n rhan o uned gynhyrchu arian fwy, hyfywedd a pherfformiad disgwyliedig yr uned honno.

Prif ffynonellau eraill ansicrwydd amcangyfrif 

• Cynllun Pensiwn Llywodraeth Leol 

Dibynna gwerth presennol rhwymedigaeth buddion diffiniedig Cynllun Pensiwn Llywodraeth Leol ar nifer o ffactorau sy’n cael eu penderfynu ar sail actiwaraidd gan ddefnyddio nifer o ragdybiaethau.  Mae’r rhagdybiaethau a ddefnyddir i bennu’r gost net (incwm) ar gyfer pensiynau’n cynnwys y gyfradd ddisgownt.  Bydd unrhyw newidiadau yn y rhagdybiaethau yma, fel y nodir yn nodyn 21, yn effeithio ar y swm cario’r rhwymedigaeth pensiwn.   Ymhellach, defnyddiwyd sail rholio ymlaen sy’n rhagweld canlyniadau’r prisiad actiwaraidd llawn diweddaraf a gynhaliwyd ar 31 Mawrth 2022 gan yr actiwari wrth brisio’r rhwymedigaeth pensiwn ar 31 Gorffennaf 2025.  Byddai unrhyw wahaniaethau rhwng y ffigyrau ar y sail rholio ymlaen a phrisiad actiwaraidd llawn yn effeithio ar swm cario’r rhwymedigaeth pensiwn. 

Pan fydd cyfrifiad yn arwain at ased net, mae’r cydnabod wedi’i gyfyngu i’r graddau y gall y coleg adennill y gwarged, naill ai drwy lai o gyfraniadau yn y dyfodol neu drwy ad-daliadau o’r cynllun. Mae’r cyfarwyddwyr wedi asesu na all y Cwmni adennill y gwarged naill ai drwy lai o gyfraniadau yn y dyfodol neu drwy ad-daliadau o’r cynllun, ac o’r herwydd, mae terfyn uchaf yr asedau wedi’i gymhwyso gan leihau’r gwarged i DIM.

Cyfartaledd y nifer o bersonau (yn cynnwys personél rheoli allweddol) a gyflogwyd gan y Coleg yn ystod y flwyddyn, a fynegwyd fel bod yn gyfwerth ag amser llawn, oedd: 

Yn seiliedig ar nifer cyfartalog:  Staff addysgu                         313     286

                    Staff Cynnal                        327              291       

Costau staff ar gyfer y personau uchod:
 

Nifer y staff, yn cynnwys personél rheoli allweddol (yn unol â diffiniad nodyn 6), a dderbyniodd enillion o fewn yr amrediadau canlynol oedd: 

Cymeradwyodd y Bwrdd godiad cyflog o 5.5 % ac fe’i talwyd o 1 Awst 2024 i’r holl staff, gan gynnwys y Pennaeth a dderbyniodd 5.5 % (2024: 0 %).  I’r dibenion hynny, mae enillion yn cynnwys buddion trethadwy er budd ond nid costau pensiwn cyflogwr.  Doedd dim un aelod o staff o fewn yr ystod £110,001 - £180,000.

Personél rheoli allweddol yw’r personau hynny â chanddynt awdurdod a chyfrifoldeb dros gynllunio, cyfarwyddo a rheoli gweithgareddau’r Coleg ac yn cael eu cynrychioli gan Dîm Rheoli’r Coleg sy’n cynnwys y Pennaeth a’r is benaethiaid.   

Nifer y personél rheoli allweddol, yn cynnwys y Pennaeth, oedd 4 (2024: 4).

Dyma enillion y personél rheoli allweddol: 
 

Mae’r enillion uchod yn cynnwys symiau sy’n daladwy i’r Pennaeth (sef yr aelod sy’n cael ei dalu fwyaf o blith y personél rheoli allweddol):

Mae’r cyfraniadau pensiwn mewn perthynas â’r Pennaeth a deiliaid swyddi uwch eraill yn ymwneud â chyfraniadau’r cyflogwr i Gynllun Pensiwn Llywodraeth Leol a Chynllun Pensiwn Athrawon ac maent yn cael eu talu ar yr un gyfradd ag ar gyfer gweithwyr cyflogedig  eraill.

Ni dderbyniodd aelodau’r Bwrdd, ar wahân i’r Pennaeth ac aelodau staff, unrhyw daliad gan y Coleg heblaw am ad-daliadau am deithio a chynhaliaeth £1,105 (2024: £1,635) yn sgil eu dyletswyddau. 

Derbyniodd y Pennaeth godiad cyflog o 5.5 % yn 2025 (2024: 0%), ynghyd â staff eraill ar gyflogau uwch (yn cynnwys personél rheoli allweddol), a gafodd godiad cyflog o 5.5 % yn ystod y flwyddyn (2024: 5.0%).  Ni roddwyd unrhyw daliadau bonws ychwanegol nag ychwanegiadau cyflog i bersonél rheoli allweddol neu staff eraill ar gyflogau uwch (2024: dim). Cyflog y Pennaeth, fel lluosrif o ganolrif cyflog yr holl weithwyr cyflogedig (yr holl staff llawn amser a rhan-amser ond heb gynnwys gweithwyr asiantaeth) oedd 5.3 yn 2025 (2024: 5.3).  Yn yr un modd, y lluosrif yn seiliedig ar yr holl enillion oedd 5.7 yn 2025 (2024 : 5.5).  

Caiff cydnabyddiaeth y Pennaeth ei feincnodi ar sefydliadau Addysg Bellach nodweddiadol o faint a strwythur tebyg gan adlewyrchu heriau a maint y swydd.  Mae Coleg Sir Gâr, ynghyd â’i is-gwmni, Coleg Ceredigion, yn gwmni mawr gyda throsiant ar y cyd o dros £ 58 m gyda mwy na 600 o staff wedi eu gwasgaru dros ardal amrywiol; yn wir, dros 2 sir:  Sir Gaerfyrddin a Cheredigion.  Mae’r dasg o reoli 7 safle, mor bell wrth ei gilydd, yn gymhleth a heriol.  

Ymysg y mesurau perfformiad allweddol byddai sicrhau’r safonau uchaf posib o safbwynt ein gwaith addysgu a dysgu wrth gynnig amgylchedd cyffrous, arloesol a chynhwysol ar gyfer myfyrwyr a staff, gan wneud hynny o fewn yr adnoddau a ddarperir bob amser.  

Her gyson yw sicrhau effeithiolrwydd ein gweithrediadau, ochr yn ochr ag ysfa i geisio a sicrhau ffynonellau newydd o incwm os yn bosib.  Cyflawnir hyn yn unig drwy weithio gyda phob un o randdeiliaid y coleg, sy’n niferus, a sicrhau amgylchedd cytûn, cydweithredol a theg i bawb. 

Ymhellach, gan fod y coleg yn rhan o grŵp ehangach fel is-gwmni Prifysgol Cymru : Y Drindod Dewi Sant, mae’r Pennaeth yn chwarae rôl bwysig o safbwynt cydweithio’n agos gyda’r brifysgol i gyflawni amcanion cynlluniedig a chytûn o fudd i’r ddwy ochr, wedi eu datblygu i greu’r lefel uchaf o ansawdd addysgu a phrofiadau i’r dysgwyr wrth hwyluso diwylliant ac amgylchedd dysgu gydol oes.

Mae’r Pennaeth yn adrodd yn uniongyrchol i’r Bwrdd Cyfarwyddwyr sydd yn y pen draw’n gyfrifol am berfformiad y Coleg.  Y Cyfarwyddwyr sydd hefyd yn gyfrifol am werthuso ac asesu effeithiolrwydd y Pennaeth o safbwynt rheoli’r Coleg, ac yn yr un modd, y pecyn cydnabyddiaeth ar gyfer y rôl. 

Mae’r Cyfarwyddwyr wedi cynnal asesiad o gyflog y Pennaeth ac yn credu bod y cyflog yn gymesur â’r rôl y coleg. Er mwyn dod i’r casgliad hwn, byddai asesiadau o faint, cymhlethdod, heriau a chyfrifoldeb wedi eu gwneud, yn ogystal ag ymarfer meincnodi o safbwynt colegau AB eraill o faint a chymhlethdod tebyg.  

Taliadau Diswyddo

Talodd y coleg 6 taliad diswyddo yn ystod y flwyddyn, a ddatgelir yn y bandiau canlynol:

Wedi’i gynnwys yng nghostau ailstrwythuro staff, mae taliad diswyddo arbennig â chyfanswm o £27,000. 

Mae costau gweithredu eraill yn cynnwys:
 

Aethpwyd i’r costau canlynol yn ystod 2025-2026 mewn perthynas â gweithgareddau tramor, a gyflawnwyd yn unol â’r strategaeth a gymeradwywyd gan y corff llywodraethu:

Cafodd tir ac adeiladau eu hailbrisio yn 1998 ar gost amnewid dibrisedig gan Cooke & Arkwright, cwmni o syrfewyr siartredig annibynnol.  O fabwysiadu FRS 102, mae eiddo wedi’i ailbrisio’n cael ei drin fel cost dybiedig.   Dyma ddadansoddiad o gost neu brisiad yr asedau diriaethol sefydlog ar 31 Gorffennaf 2025:

Tir ac adeiladau rhydd-ddaliad 

Mae’r Coleg wedi buddsoddi yn yr is-gwmnïau canlynol: 

Buddsoddiadau anghyfredol eraill mewn asedau 

Note: Mae symiau dyledus i ymrwymiadau grŵp yn ad-daladwy ar gais ac yn ddi-log. Mae arall yn cyfeirio at y rhiant gwmni PCYDDS

Note: Mae symiau dyledus i ymrwymiadau grŵp yn ad-daladwy ar gais ac felly ddim yn cronni llog.  

Prydlesi cyllid

Mae’r ddarpariaeth pensiwn uwch yn ymwneud â staff sydd wedi gadael cyflogaeth y Coleg ac ymrwymiadau ar gyfer costau ad-drefnu na all y Coleg dynnu’n ôl yn rhesymol oddi wrthynt ar ddyddiad y fantolen.  Ail-gyfrifwyd y ddarpariaeth yn unol â chylchlythyr diweddaraf Ysgol Gyllid Llundain, yr LSC.

Dyma’r prif ragdybiaethau ar gyfer y cyfrifiad hwn:

Dyma’r symudiad mewn grantiau cyfalaf:

Diwedd y flwyddyn 31ain Gorffennaf 2025

Diwedd y flwyddyn 31ain Gorffennaf 2024

Mae gweithwyr cyflogedig y Coleg yn perthyn i ddau brif gynllun pensiwn, Cynllun Pensiwn Athrawon (CPA) nad yw’n cael ei ariannu a Chynllun Pensiwn Llywodraeth Leol (CPLlL) sy’n cael ei ariannu.  Cynlluniau buddion diffiniedig aml-gyflogwr yw’r ddau, a chaiff asedau’r cynlluniau eu cadw mewn cronfeydd ar wahân sy’n cael eu gweinyddu gan ymddiriedolwyr.

Cyfanswm cost pensiwn y Coleg oedd: 

CPLlL (Cynllun Pensiwn Llywodraeth Leol) 

Cynhaliwyd y prisiad actiwaraidd llawn olaf ar 31 Mawrth 2022 pan oedd gwerth marchnad asedau’r cynllun yn £3,243 miliwn.   Cynrychiolai gwerth actiwaraidd yr asedau 113 % o rwymedigaethau cronedig y gronfa wedi caniatáu am gynnydd mewn enillion i’r dyfodol.  Mae hyn yn gyfwerth â gwarged o £372 m.

Yr amcan cyllido fel y nodwyd gan yr FSS yw cyflawni a chynnal lefel gyllido solfedd o 100 % o rwymedigaethau.   Yn unol â’r FSS, lle bo diffyg ariannol yn bodoli ar ddiwrnod gweithredu’r prisiad, bydd cynllun adfer diffyg ariannol yn cael ei roi ar waith sy’n gofyn am gyfraniadau ychwanegol i unioni’r diffyg ariannol. Mae’r cyfarwyddwyr wedi asesu na all y Cwmni adennill y gwarged naill ai drwy lai o gyfraniadau yn y dyfodol neu drwy ad-daliadau o’r cynllun, ac o’r herwydd, mae terfyn uchaf yr asedau wedi’i gymhwyso gan leihau’r gwarged i DIM. Ar y prisiad hwn, y cyfnod adfer cyfartalog ar gyfer cyflogwyr sydd â diffyg ariannol yw 9 mlynedd ac ar gyfer cyflogwyr sydd â gwarged, 14 mlynedd (yn amodol ar y byffer gwarged).

Cyfradd y cyfraniadau y cytunwyd arni ar gyfer y flwyddyn Goleg yn dechrau 1 Ebrill 2025 yw 19.8% (2024: 19.8%), Cynhaliwyd gwerthusiad nesaf y cynllun ar 31 Mawrth 2025 gyda chyfraddau cyfraniadau newydd yn berthnasol o fis Ebrill 2026.

Cynhaliwyd prisiad actiwaraidd o’r cynllun hefyd ar 31 Gorffennaf 2025 a 31 Gorffennaf 2024 gan actiwari annibynnol cymwys yn defnyddio’r dull rhagamcanu unedau.  Y prif ragdybiaethau a ddefnyddiwyd gan yr actiwari oedd: 
 

Amcangyfrif o Ddyraniad Asedau:

Mesurwyd y symiau canlynol ar 31 Gorffennaf 2025 a 31 Gorffennaf 2024 yn unol â gofynion FRS 102 (sylwch fod IAS 19 wedi’i ddefnyddio i gyfrifo gwerth gwarged pensiynau i’w gydnabod ar y fantolen a ddaeth i’r casgliad y dylai’r gwarged fod yn gyfyngedig i DIM – gweler polisi CPLlL o dan polisïau ar dudalen 39 i gael rhagor o fanylion):

    Gwerth Presennol rhwymedigaeth heb ei hariannu                                 481     565        

    Rhwymedigaeth pensiwn cydnabyddedig heb ei hariannu                      481      -                

Mae’r elfennau costau pensiwn canlynol wedi eu cydnabod yn y Datganiad Incwm Cynhwysfawr ar gyfer diwedd y flwyddyn 31 Gorffennaf 2025 a 31 Gorffennaf 2024: